Naukowcy z krajów nordyckich z imponującą regularnością dostarczają nowych obserwacji dotyczących ryb łososiowatych. Badania zachowań troci, łososi i pstrągów od lat należą tam do najważniejszych kierunków ichtiologii. Dziś proponuję przyjrzeć się najnowszym wynikom monitoringu smoltów w norweskiej rzece Ervika, gdzie zbadano, w jaki sposób młode ryby opuszczają rzekę i spływają do morza.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Kiedy smolty ruszają do morza?</h3>



Smolt to młody łosoś lub troć znajdujący się w kluczowym momencie życia — tuż przed rozpoczęciem wędrówki do morza. Zwykle są to ryby w wieku 1–3 lat, choć trocie częściej schodzą jako osobniki starsze (nawet 3-letnie), a łososie częściej jako dwulatki.



W tym okresie u ryb dochodzi do tzw. smoltowania, czyli szeregu zmian fizjologicznych polegających w skrócie na przejściu z „trybu słodkowodnego” na „morski”. Zmienia się ich ubarwienie, praca skrzeli, gospodarka jonowa oraz zachowanie.



Te wszystkie zmiany wiążą się z nadejściem krótkiego, najczęściej kilkutygodniowego okresu, w którym smolt musi opuścić rzekę. Ten moment może mieć znaczny wpływ na przeżycie — zbyt wczesna lub zbyt późna migracja może oznaczać śmierć. Nic więc dziwnego, że ryby wykształciły precyzyjne strategie pozwalające minimalizować ryzyko.



<h3 class="wp-block-heading">Gdzie i jak przeprowadzono badania?</h3>



Większość dotychczasowych badań migracji smoltów opierało się na znakowaniu ryb, łapaniu ich w pułapki lub telemetrycznym śledzeniu niewielkich prób. Wszystkie te techniki mogły wpływać na naturalne zachowanie ryb: stres, kontakt z pułapką, transport czy implantacja nadajnika zmieniają bowiem sposób poruszania się i aktywność. Do tej pory brakowało całkowicie bezinwazyjnych badań, które pokazałyby zachowanie smoltów.



Autorzy <a href="https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2025.1716743/full">pracy opublikowanej w „Frontiers in Marine Science” </a>, naukowcy z Departamentu Nauk o Życiu w Scandinavian Nature Surveillance należącej do DNV (Det Norske Veritas), postanowili więc wykorzystać monitoring wideo, aby poznać:



<ul class="wp-block-list">
<li>jak wygląda ich rytm dobowy,</li>



<li>czy migracja rzeczywiście odbywa się głównie nocą,</li>



<li>czy oba gatunki wybierają podobną strategię,</li>



<li>jak zmienia się to wszystko w trakcie sezonu.</li>
</ul>



To pierwsze tak duże badanie migracji naturalnych populacji smoltów łososia i troci oparte wyłącznie na obserwacji.



Badania prowadzono w rzece Ervika na zachodnim wybrzeżu Norwegii, na odcinku zlokalizowanym tuż przed ujściem do morza. To miejsce idealnie nadaje się do rejestracji ryb na „ostatniej prostej”, gdy już opuszczają rzekę, ale jeszcze nie weszły w słoną wodę.



W latach 2021–2023 działał tam zestaw kamer podwodnych rejestrujących zachowanie ryb 24 godziny na dobę. Dzięki temu udało się uchwycić każdy moment przejścia. Zebrano do analizy imponujący materiał: 19 238 zarejestrowanych smoltów w ciągu trzech sezonów. Obraz wideo zestawiono z danymi środowiskowymi — natężeniem światła, temperaturą i przepływem. To pozwoliło z dużą precyzją ocenić, jakie czynniki wywołują lub tłumią migrację.



<h3 class="wp-block-heading">Co naprawdę wykazały obserwacje?</h3>



Pierwszą i najważniejszą obserwacją było wyraźne natężenie migracji smoltów po zmierzchu. Potwierdziło to wcześniejsze hipotezy, ale dopiero tu udało się to wykazać na tak dużą skalę. Zarówno łososie, jak i trocie wybierały godziny nocne jako główny czas migracji. Wraz z zapadaniem zmroku liczba spływających ryb gwałtownie rosła, a w ciągu dnia spadała do minimum.



Autorzy opracowania tłumaczą to ochroną przed drapieżnikami — w ciemności ryby są mniej widoczne dla ptaków, ssaków i większych drapieżników rybich. Wyniki sugerują, że spływanie nocą jest dla smoltów naturalną strategią najbezpieczniejszego przedostania się w stronę morza.



Inna ciekawa obserwacja dotyczy zmian zachowania w trakcie sezonu. Na początku wiosny, gdy ryby dopiero zaczynają migrować, ich zachowanie jest bardzo silnie związane ze światłem. Migracja odbywa się prawie wyłącznie nocą. Jednak z każdym kolejnym tygodniem zależność ta stopniowo słabnie. Im krótsza noc tym częściej smolty zaczynają przemieszczać się również w dzień.



To prawdopodobnie wynik naturalnej presji czasowej: okno migracyjne nie trwa długo, a ryby, które „spóźnią się”, mogą nie przeżyć wędrówki. Innymi słowy: im bliżej morza i im później w sezonie, tym większa determinacja i mniejsza ostrożność smoltów.



<h3 class="wp-block-heading">Podsumowanie</h3>



Badanie z rzeki Ervika było według autorów najbardziej precyzyjnym w historii obserwacji smoltów w ich naturalnym środowisku. Dzięki ciągłemu i rozciągniętemu w czasie monitoringowi udało się uchwycić tysiące osobników i pokazać prawdziwy, niewymuszony rytm ich migracji.



Najważniejsze wnioski są dwa:



<ol class="wp-block-list">
<li>Smolty łososia i troci migrują przede wszystkim nocą, wykorzystując ciemność jako ochronę przed drapieżnikami.</li>



<li>Zależność od światła zmniejsza się wraz z postępem sezonu, co może wynikać z presji czasu i konieczności zakończenia migracji przed końcem okna ekologicznego.</li>
</ol>



Badanie dostarcza nie tylko wiedzy o samym zachowaniu ryb, ale także wskazuje, jak ważne jest zrozumienie dynamiki ich migracji, co można wykorzystać w przyszłym planowaniu działań ochronnych czy ocenie stanu populacji.



Dla zainteresowanych podaję link do omówionego artykułu naukowego: <a href="https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2025.1716743/full">https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2025.1716743/full</a>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@jonmsailer?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Jon Sailer</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-large-fish-swimming-in-a-deep-blue-ocean-7lTcnRE-Gd8?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Nocne wędrówki smoltów – wyniki monitoringu