Do tematu bobrów i ich wpływu na pstrągowe rzeki wracałem już wcześniej w tekście o <a href="https://krainapstraga.pl/post/bobry-i-pstragi">Bobry i pstrągi</a>, gdzie spojrzenie było bardziej ogólne i oparte na obserwacjach z naszych wód. Tym razem warto oprzeć się na konkretnych danych i sprawdzić, jak wygląda to w świetle badań.



<h3 class="wp-block-heading">Coraz więcej bobrów na małych rzekach</h3>



Coraz liczniejsza obecność bobra w polskich rzekach i potokach zaczyna wśród wielu osób budzić emocje. Dla jednych to symbol odradzającej się przyrody, dla innych – źródło problemów: podtopionych łąk, zmienionych cieków, zniszczonych wałów przeciwpowodziowych. Bobrowe tamy mogą też&nbsp;wpływać&nbsp;na poziom wody i przepływ w niewielkich ciekach górskich i wartkich strumieniach. Czy takie blokowanie szybko płynącej i dobrze natlenionej wody, może stanowić jakieś zagrożenie dla ryb, w szczególności dla ryb łososiowatych. W jaki sposób obecność bobrowych tam i rozlewisk powyżej nich może mieć wpływ na pstrągi czy trocie? 



Jedno z ciekawszych opracowań na ten temat, pt. &#8222;<a href="https://www.martinezbeavers.org/wp-content/uploads/2020/02/Malison-Halley-2020-Ecology-movements-of-juvenile-salmonids-in-beaver-influenced-and-beaver-free-tributaries-in-Norway.pdf">Ecology and movement of juvenile salmonids in beaver-influenced and beaver-free tributaries in the Trøndelag province of Norway</a>&#8221; (Malison R.L., Halley D.J.) ukazało się w 2019 roku w czasopiśmie Ecology of Freshwater Fish i dotyczyło małych dopływów rzek łososiowych w Norwegii. Autorzy porównali cieki będące pod wpływem bobrów z ciekami, które były ich pozbawione, sprawdzając jak obecność bobrowych tam przekłada się na warunki środowiskowe oraz funkcjonowanie młodych ryb łososiowatych. Choć badania obejmowały konkretne gatunki – łososia atlantyckiego i troć – ich wnioski można bez większego ryzyka odnieść do całej grupy ryb, w tym do pstrągów potokowych.



<h3 class="wp-block-heading">Jak bobry zmieniają charakter cieków</h3>



Pierwsze zaskoczenie dotyczy skali zmian. Wbrew obiegowej opinii bobry nie „zamieniają rzeki w staw” na długim odcinku. Owszem, powyżej tamy nurt wyraźnie zwalnia, pojawia się rozlewisko i odcinek o bardziej stojącym charakterze, ale są to zwykle niewielkie fragmenty cieku. W badanych przypadkach stawy bobrowe miały powierzchnię poniżej 3000 metrów kwadratowych. Co ważne, zdecydowana większość odcinków nadal zachowywała charakter typowo płynący. Autorzy podkreślają, że rzeka nie przestaje być rzeką – raczej zyskuje dodatkowy element mozaiki siedlisk. Z tym wiąże się obawa, że spowolnienie przepływu i zwiększenie powierzchni lustra wody może prowadzić do podniesienia temperatury wody, co dla łososiowatych może być niebezpieczne. Tymczasem w badanych ciekach nie stwierdzono istotnych różnic temperaturowych między odcinkami z tamami a odcinkami kontrolnymi bez tam. Lokalnie woda w stawach mogła być cieplejsza, ale efekt ten nie przekładał się na funkcjonowanie całego systemu. Innymi słowy, przy niewielkiej skali takich struktur trudno mówić o realnym zagrożeniu dla ryb zimnolubnych.



Podobnie wygląda sprawa natlenienia. Choć intuicja podpowiada, że wolniejsza woda oznacza mniej tlenu, w praktyce układ tam bobrowych nie zatrzymuje przepływu, lecz go rozprasza. Woda przesącza się przez konstrukcję, przelewa i przepływa bokami, a poniżej tam często dochodzi do dodatkowego natlenienia. W efekcie nie odnotowano pogorszenia warunków tlenowych w odcinkach płynących, które są kluczowe dla bytowania młodych ryb.



<h3 class="wp-block-heading">Czy obecność&nbsp;bobrów negatywnie wpływa na łososiowate?</h3>



Najważniejsze pytanie brzmi jednak: jak na to wszystko reagują same łososiowate? Okazuje się, że w sposób dość pragmatyczny. Młode ryby stosunkowo rzadko przebywały bezpośrednio w stawach bobrowych, ale licznie występowały zarówno poniżej, jak i powyżej tam. To ważna obserwacja – sugeruje, że same stawy nie są głównym siedliskiem, ale cały układ stworzony przez bobry już tak. Spowolniony nurt, zróżnicowana głębokość, obecność kryjówek i większa różnorodność mikrośrodowisk tworzą warunki, które ryby potrafią wykorzystać. 



Co istotne, nie stwierdzono różnic w tempie wzrostu ani kondycji młodych łososiowatych między ciekami z bobrami a tymi bez ich obecności. Zagęszczenie ryb w odcinkach płynących również było podobne. Jedyny wyraźny wyjątek dotyczył miejsc, gdzie dochodzi do gromadzenia drobnego osadu &#8211; tam obserwowano małą liczebność ryb. To jednak ważna wskazówka: problemem nie była sama tama, lecz jakość siedliska. Zamulenie dna, niezależnie od jego przyczyny, zawsze działa na niekorzyść ryb wymagających czystych, dobrze natlenionych substratów. To ciekawa obserwacja, bo w tekście &#8222;<a href="https://krainapstraga.pl/post/bobry-i-pstragi">Bobry i pstrągi</a>&#8222;, zwracałem uwagę, że pstrągi bardzo często wykorzystują odcinki w bezpośrednim sąsiedztwie bobrowych tam — niekoniecznie same rozlewiska, ale ich obrzeża i odcinki poniżej.



Osobną kwestią są migracje. Cz tak może być zarzut wobec bobrów, że ich tamy stanowią barierę nie do pokonania. W przypadku młodych łososiowatych badania tego nie potwierdzają. Ryby swobodnie przemieszczały się zarówno w górę, jak i w dół cieku, wykorzystując siedliska położone powyżej tam. Zmieniała się co prawda skala i częstotliwość tych ruchów, ale nie było mowy o ich całkowitym zablokowaniu. Tamy bobrowe okazały się raczej elementem modyfikującym zachowanie ryb niż przeszkodą nie do przejścia.



Wszystko to prowadzi do wniosku, że w badanych, niewielkich ciekach tamy bobrowe nie wykazywały negatywnego wpływu na młodociane stadia łososiowatych. Nie pogarszały ich wzrostu, nie obniżały kondycji, nie ograniczały dostępu do siedlisk i nie blokowały migracji. Ich wpływ na temperaturę i natlenienie wody był ograniczony, a zmiany w środowisku miały raczej charakter lokalny niż systemowy. 



Czy to oznacza, że bobry są dla pstrągów jednoznacznie korzystne? Niekoniecznie. Natomiast autorzy wyraźnie podkreślają, że ich obecność nie jest dla ryb łososiowatych szkodliwa. Oczywiście, od siebie mogę jedynie dodać, że patrząc na obecność takich tam musimy brać pod uwagę skalę i kontekst. W małych, naturalnych ciekach ich działalność może zwiększać różnorodność siedlisk i wprowadzać elementy, których często brakuje w uproszczonych, przekształconych rzekach. Z drugiej strony, w miejscach już silnie obciążonych osadem, regulacjami czy istniejącymi już sztucznymi barierami, efekt może być inny. 



Omawiany w tekście artykuł znajduje się podd tym adresem: <a href="https://www.martinezbeavers.org/wp-content/uploads/2020/02/Malison-Halley-2020-Ecology-movements-of-juvenile-salmonids-in-beaver-influenced-and-beaver-free-tributaries-in-Norway.pdf">https://www.martinezbeavers.org/wp-content/uploads/2020/02/Malison-Halley-2020-Ecology-movements-of-juvenile-salmonids-in-beaver-influenced-and-beaver-free-tributaries-in-Norway.pdf</a>



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@pattib?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Patti Black</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/beaver-dam-on-a-calm-river-with-green-landscape-LGM-eFaeLPE?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Czy bobrowe tamy utrudniają życie łososiowatym?

Komentarze