Catch and release (C&amp;R), czyli „złów i wypuść”, od wielu lat przedstawiane jest jako jeden z najważniejszych sposobów mających na celu ograniczanie presji połowowej na populacje ryb. W teorii rozwiązanie jest proste – ryba po krótkim kontakcie z wędkarzem wraca do wody, dzięki czemu jest w stanie cieszyć&nbsp;innych wędkarzy a populacja może się utrzymywać na stabilnym poziomie. W praktyce jednak skuteczność tej strategii zależy od wielu czynników: zachowania wędkarzy, presji połowowej, biologii gatunków oraz sposobu zarządzania łowiskami. Dla wielu wędkarzy jest to już jedyna metoda łowienia i wydawać by się mogło, że to podejście do wędkarstwa będzie już tylko coraz bardziej powszechne. Zauważyć możne jednak silny nurt przeciwników takiego traktowania wędkarstwa i ryb, nie tylko pośród wędkarzy. Coś co dla jednych będzie humanitarnym podejściem do wędkarstwa dla innych będzie tylko bezmyślnym zadawaniem cierpienia. 



Nowe badanie przeprowadzone w Szwecji (<a href="https://doi.org/10.1093/fshmag/vuag011">Henrik Flink, Petter Tibblin, &#8222;Catch-and-release is on the rise, but large fish remain vulnerable&#8221;, Fisheries, 2026</a>) rzuca interesujące światło na rzeczywistą skalę stosowania tej praktyki. Analiza obejmowała ponad milion złowionych ryb z czternastoletniego okresu i pozwoliła po raz pierwszy spojrzeć na catch and release w skali całego kraju.



<h3 class="wp-block-heading">Analiza potężnej ilości danych wędkarskich</h3>



Badanie wykorzystało dane z platformy <a href="https://www.ifiske.se/">iFiske</a> – największego w Szwecji systemu sprzedaży licencji wędkarskich i raportowania połowów. Dzięki współpracy naukowców z wędkarzami udało się zgromadzić ogromny zbiór informacji: ponad 1,08 mln złowionych ryb z lat 2011–2024, reprezentujących 39 gatunków oraz 1286 łowisk śródlądowych.



Raporty połowowe zawierały podstawowe dane: datę połowu, gatunek ryby, masę oraz informację, czy została ona zabrana czy wypuszczona. Po odrzuceniu niepełnych rekordów naukowcy uzyskali ponad 350 tys. raportów obejmujących ponad milion osobników.



Tak duży materiał pozwolił odpowiedzieć na trzy kluczowe pytania:



<ul class="wp-block-list">
<li>czy udział C&amp;R zmienia się w czasie,</li>



<li>czy różni się między gatunkami,</li>



<li>czy zależy od wielkości ryb.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading">Wędkarze coraz częściej wypuszczają ryby</h3>



Analiza danych wędkarskich nie przyniosła niespodzianki: najbardziej wyraźny wynik analizy to stały wzrost udziału C&amp;R w ostatnich kilkunastu latach. W 2011 roku wędkarze wypuścili około 53% złowionych ryb, natomiast w roku 2024 już około 71%.



Ten znaczący wzrost nie wydaje się przesadnie zaskakujący. W wielu krajach północnej Europy wędkarstwo przez dziesięciolecia miało przede wszystkim charakter konsumpcyjny – złowione ryby traktowano jako żywność. Obecnie coraz większą rolę odgrywa aspekt rekreacyjny a sama możliwość złowienia ryby staje się ważniejsza niż jej zabranie. Nie bez znaczenia jest także wyraźny wzrost świadomości ekologicznej i wrażliwości przyrodniczej. 



Co jednak najciekawsze &#8211; badanie pokazało, że proces ten nie przebiega jednakowo dla wszystkich gatunków.



<h3 class="wp-block-heading">Gatunki drapieżne wypuszcza się najczęściej</h3>



Autorzy w swojej analizie skupili się szczególnie na sześciu najczęściej łowionych gatunkach ryb w szwedzkich wodach śródlądowych:



<ul class="wp-block-list">
<li>szczupaku,</li>



<li>okoniu,</li>



<li>sandaczu,</li>



<li>golcu,</li>



<li>lipieniu,</li>



<li>pstrągu potokowym,</li>
</ul>



W przypadku niektórych z nich udział wypuszczanych ryb rośnie bardzo szybko. Szczególnie widoczne jest to w połowach szczupaka i okonia, gdzie liczba wypuszczanych ryb wzrosła wyraźnie w ciągu analizowanego okresu.



Z kolei w przypadku innych gatunków – takich jak sandacz czy golec – trend pozostaje stosunkowo stabilny. Autorzy zauważają, że decyzja o wypuszczeniu ryby zależy w dużej mierze od jej wartości kulinarnej i kultury wędkarskiej związanej z danym gatunkiem. Ryby o większych walorach smakowych – na przykład pstrągi czy golce – są częściej zabierane z łowiska niż inne drapieżniki.



<h3 class="wp-block-heading">Paradoks dużych ryb</h3>



Innym ciekawym wnioskiem jaki można wyciągnąć z badania jest zjawisko dotyczące wielkości wypuszczanych i zabieranych ryb. Analiza pokazała, że duże osobniki są wypuszczane rzadziej niż mniejsze.



Może to wynikać z kilku powodów. Duże ryby często uznawane są przez wielu za cenne trofea, inni będą zabierać je ze względu na większą ilość &#8222;mięsa&#8221;. W niektórych przypadkach wędkarze mogą również uważać, że starsza ryba &#8222;już się rozmnożyła&#8221;, więc jej zabranie nie wpłynie na populację.



Oczywiście z biologicznego punktu widzenia sytuacja wygląda jednak inaczej. Dla wielu gatunków to właśnie największe osobniki mają kluczowe znaczenie dla reprodukcji. Produkują zdecydowanie więcej ikry, a ich potomstwo często ma większą przeżywalność. Dlatego też zabieranie największych ryb z populacji może prowadzić do zmian struktury wiekowej i spadku zdolności rozrodczej całej populacji.



Naukowcy zwracają uwagę na potrzebę stosowania tzw. górnych limitów ochronnych, które pozwalają zabierać jedynie osobniki średniej wielkości.



<h3 class="wp-block-heading">Skuteczny system zbierania danych wędkarskich</h3>



Chociaż sama przedstawiona analiza danych wydaje się bardzo ciekawa to jednak pierwsza myśl, która przychodzi mi do głowy podczas jej lektury to: 



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
Dlaczego w Polsce nie mamy takiego systemu?
</blockquote>



Cała bowiem siła tego opracowania wynika z ogromnej ilości przeanalizowanych danych, istniejących dzięki systemu zbierania informacji wędkarskich, który w Szwecji działa już od lat.



Na początku opracowania, w rozdziale Methods, autorzy opisują rzecz pozornie prostą, ale w praktyce rewolucyjną: dane wykorzystane w badaniu pochodzą z systemu iFiske, czyli platformy internetowej i mobilnej służącej do sprzedaży licencji wędkarskich i raportowania połowów. To narzędzie jest powszechnie używane przez zarządców wód w całej Szwecji.



W praktyce wygląda to tak, że wędkarz kupując pozwolenie bardzo często robi to właśnie przez aplikację lub stronę internetową. W tym samym systemie może później dobrowolnie raportować swoje połowy – podając gatunek ryby, jej masę oraz informację, czy została zabrana czy wypuszczona. Dane są przypisywane są do konkretnego łowiska i daty. I tyle. System jak na dzisiejsze możliwości wydaje się być banalny i łatwy do użycia nawet przez osoby niespecjalnie techniczne.



Z punktu widzenia nauki powstało w ten sposób niezwykle wartościowe narzędzie do gromadzenia danych i dzięki niemu naukowcy czy zarządcy wód mają do dyspozycji ogromną bazę danych o rzeczywistych połowach rekreacyjnych. W przypadku tego badania było to ponad milion ryb z ponad tysiąca łowisk. Takiej skali informacji nie da się w łatwy sposób uzyskać tradycyjnymi metodami – poprzez ankiety, papierowe rejestry połowów czy krótkotrwałe projekty badawcze.



Co więcej, dane te powstają w sposób ciągły. Nie jest to jednorazowe badanie, ale strumień informacji zbieranych rok po roku. Dzięki temu naukowcy mogą analizować zmiany zachowań wędkarzy, trendy w populacjach ryb czy skutki wprowadzanych regulacji.



I tu rzeczywiście pojawia się pytanie, które aż ciśnie mi się na usta już dłuższego czasu: dlaczego w Polsce w dalszym ciągu nie ma jednego sprawnego systemu do sprzedaży zezwoleń i rejestracji danych wędkarskich?



Przecież technicznie jest to dziś stosunkowo proste do zrealizowania. W Polsce mamy już przecież rozbudowaną infrastrukturę cyfrową usług publicznych. Aplikacja mObywatel stała się w ostatnich latach standardowym narzędziem kontaktu obywatela z państwem. Można w niej przechowywać dokumenty, sprawdzać punkty karne, podpisywać wnioski czy korzystać z różnych usług administracyjnych.



Czy w kraju gdzie wędkarstwo jest tak popularne nie zasługujemy na naszego &#8222;mWędkarza&#8222;? Dlaczego w dalszym ciągu zakup licencji na wodach PZW czy późniejsze rejestrowanie połowów musi być tak archaiczne i jednocześnie bezużyteczne?



Wyobraźmy sobie prosty system. Wędkarz kupuje zezwolenie i otrzymuje je w formie cyfrowej w aplikacji. Po zakończeniu wędkowania może w kilka sekund dodać wpis: gatunek ryby, przybliżona wielkość, decyzja o zabraniu lub wypuszczeniu. Opcjonalnie – zdjęcie. Z punktu widzenia pojedynczego wędkarza byłoby to drobiazg. Kilka kliknięć. Z punktu widzenia nauki powstawałaby jednak największa baza danych o wędkarstwie w Polsce.



Dzięki takim informacjom można byłoby analizować między innymi:



<ul class="wp-block-list">
<li>rzeczywistą presję wędkarską na poszczególne wody,</li>



<li>sezonowość połowów i aktywność wędkarzy,</li>



<li>trendy liczebności poszczególnych gatunków,</li>



<li>skuteczność zarybień,</li>



<li>wpływ regulacji (np. wymiarów ochronnych czy limitów dziennych),</li>



<li>skalę stosowania catch and release.</li>
</ul>



W praktyce oznaczałoby to przejście z systemu zarządzania wodami opartego głównie na intuicji i szczątkowych danych do systemu, w którym decyzje podejmowane są na podstawie realnych informacji z łowisk.



Właśnie dlatego szwedzkie badanie jest tak interesujące. Nie tylko dlatego, że pokazuje rosnącą popularność catch and release, ale przede wszystkim dlatego, że pokazuje jak ogromną wartość mają dobrze zebrane dane wędkarskie. Skoro więc w Szwecji dało się to zrobić – dlaczego w Polsce wciąż nie?



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@jackcharles?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Jack Charles</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-person-holding-a-fish-in-their-hand-SB27JnM3tIA?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Milion złowionych ryb – a ile wypuszczonych? „Złów i wypuść” w świetle danych z ponad tysiąca łowisk

Komentarze