Jeśli jesień kojarzy mi się z tarłem pstrąga potokowego oraz obserwacją, jak ryby budują swoje gniazda i składają ikrę, to koniec zimy jest idealną okazją do wypatrywania wylęgu pstrąga. Jednakże, dostrzeżenie rybek o długości około 1 cm nie jest łatwe, nawet jeśli wylęg jest liczny. Największą szansę na jego zauważenie będziemy mieli tuż poniżej tarlisk, na płytkiej spokojnej wodzie, często w pobliżu podwodnej roślinności.



<h2 class="wp-block-heading">Inkubacja i wylęg pstrąga</h2>



Ikra pstrąga potokowego to delikatne jajeczka o średnicy około 3-4 mm.&nbsp;Inkubacja ikry to proces, który trwa od 430 do 450 stopniodni. Nazwa &#8222;stopniodni&#8221; oznacza całkowitą temperaturę wody podczas inkubacji ikry. W ciekach o stałej wyższej temperaturze, jak np. około 8 stopni, proces ten trwa około 2 miesięcy, podczas gdy w bardzo zimnych ciekach, których temperatura zimą nie przekracza 5 stopni, może trwać prawie 4 miesiące.



Po zakończeniu procesu inkubacji z jajeczek wylęgają się małe pstrągi w postaci larwalnej, które nie są w stanie samodzielnie zdobywać pożywienia. W tym okresie posiadają woreczek żółciowy, który zapewnia pstrągowi niezbędne składniki odżywcze. Wraz z rozwojem pstrąga, woreczek żółciowy zanika, a rybka zaczyna szukać pożywienia. Młode pstrągi zwykle pozostają w pobliżu miejsca, gdzie się wykluły, szukając pokarmu i chroniąc się przed drapieżnikami. W tym okresie pstrągi są szczególnie wrażliwe na zmiany warunków środowiska, takie jak zanieczyszczenia, brak pokarmu, wahania temperatury wody.



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="640" height="480" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/P1050732.jpg" alt="" class="wp-image-1770" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/P1050732.jpg 640w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/P1050732-300x225.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /><figcaption class="wp-element-caption">Wylęg pstrąga już po wchłonięciu woreczka żółciowego. Choć pstrąg jest rybą żyjącą w nurcie to wylęg preferuje spokojne przybrzeżne fragmenty. (fot. autor)</figcaption></figure>



Wzrost pstrąga w okresie tuż po wylęgu jest bardzo szybki. W ciągu kilku tygodni, małe pstrągi zwiększają swoją masę kilkukrotnie i osiągają długość około 4-6 cm.&nbsp;Wypatrywanie wylęgu pstrąga może być&nbsp;ciekawym, acz szalenie trudnym zajęciem dla każdego miłośnika przyrody, nie tylko wędkarzy.



<h2 class="wp-block-heading">Inkubatory &#8211; czy warto stosować?</h2>



W ramach działań <a href="https://bialaprzemsza.pl">Stowarzyszenia Przyjaciół Białej Przemszy</a>, w których miałem okazję uczestniczyć przez wiele lat, prowadziliśmy inkubację ikry pstrąga z wykorzystaniem tzw. &#8222;inkubatorów&#8221; pstrągowych. W ciągu 15 lat działalności SPBP udało się zainkubować niemal 900 tysięcy ziaren ikry w różnych dopływach Białej Przemszy. Z perspektywy czasu mogę stwierdzić, że było to imponujące osiągnięcie jak na skalę naszego kraju. Zdecydowana większość ikry trafiła do dwóch inkubatorów, które były regularnie przygotowywane do obsadzeń. Inkubatory te wymagały stałej, ale niezbyt skomplikowanej obsługi. Przed sadzeniem ikry, konieczne było czyszczenie żwiru z zalegającego piasku i roślinności wodnej, która mogłaby utrudniać proces inkubacji. Również sama konstrukcja inkubatorów musiała być od czasu do czasu poprawiana, aby zapewnić optymalne przepływ wody.



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="960" height="539" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/6.jpeg" alt="" class="wp-image-1772" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/6.jpeg 960w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/6-300x168.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/6-768x431.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px" /><figcaption class="wp-element-caption">Inkubator &#8211; prosta konstrukcja, żwir + skrzynki. (fot. <a href="http://bialaprzemsza.pl">bialaprzemsza.pl</a>)</figcaption></figure>



Ważnym elementem obsługi inkubatorów były również regularne odłowy narybku. Ponieważ niektóre ryby, które wylęgały się w inkubatorze, nie miały ochoty na zstąpienie do głównej rzeki, konieczne było przeniesienie ich tam w inny sposób. Odłowy stanowiły skuteczne rozwiązanie, pozwalające na przygotowanie przestrzeni życiowej dla nowego pokolenia narybku oraz minimalizację kanibalizmu.



Ostatnim elementem, który musieliśmy wziąć pod uwagę, rozważając budowę inkubatorów w takich a nie innych miejscach, był wielce prawdopodobny powrót ryb na miejsce swego wylęgu. Powrót związany z chęcią odbycia tarła. Jako, że cieki na których znajdowały się inkubatory były bardzo małe, to z góry wiadomo było, że ilość miejsca na potencjalne gniazda jest mocno ograniczona. Dlatego też zależało nam, aby cały fragment cieku między inkubatorem a ujściem, miał dno pokryte żwirem, tak by dać możliwość pstrągom złożenia ikry. Musieliśmy więc w tym celu dostarczyć do cieku kilka ton żwiru.



<h2 class="wp-block-heading">Skutecznie, ale z ograniczeniami</h2>



Największą zaletą inkubatorów pstrągowych używanych przez SPBP była ich lokalizacja. Szczególnie tego inkubatora położonego w centrum Sławkowa, bezpośrednio przy głównej drodze, na niewielkim czystym i bardzo wydajnym strumieniu, tuż przed ujściem do głównej rzeki, czyli Białej Przemszy. Rzeki, która na ten czas, nie dawała pstrągom potokowym szans na skuteczne odbycia tarła ze względu na bardzo dużą ilość niesionego osadu oraz brak tarlisk. Tak więc łatwy dojazd, możliwość stałej kontroli oraz bardzo dobre warunki w strumieniu pozwalały dawać nadzieję nie tylko na skuteczny proces inkubacji, ale także na wysoką przeżywalność ikry i wylęgu pstrąga. I tak w praktyce było. W połowie lutego pojawiały się&nbsp;w strumieniu pierwsze małe pstrągi, które bez problemu można było dostrzec&nbsp;w pobliżu inkubatora. Skuteczność tak prowadzonej inkubacji jest z pewnością wysoka o czym mogła świadczyć ogromna ilość obserwowanego wylęgu. Jednakże już sam fakt, że wyklute w ten sposób ryby żyją od początku w swoim naturalnym środowisku, był dla nas najważniejszy.



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="900" height="683" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/ink.jpeg" alt="" class="wp-image-1771" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/ink.jpeg 900w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/ink-300x228.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/ink-768x583.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px" /><figcaption class="wp-element-caption">Inkubator w Sławkowie &#8211; miejsce przyjścia na świat setek tysięcy pstrągów. (fot. <a href="http://bialaprzemsza.pl">bialaprzemsza.pl</a>)</figcaption></figure>



Wybrana przez nas lokalizacja inkubatorów miała też swoje wady. Ktoś powie, że przecież to jest najważniejsze, aby proces inkubacji był skuteczny, jednakże myśląc długofalowo i chcąc wzmocnić populację&nbsp;pstrąga w danej rzece, na większym odcinku, trzeba pomyśleć również o tym co dalej będzie działo się&nbsp;z dorastającymi rybami. Pstrąg w końcu, po kilku latach życia, będzie chciał powrócić na miejsce złożenia ikry, aby samemu móc do tarła przystąpić. I tu może pojawić się problem ponieważ, jak to było w naszym przypadku, strumień w którym znajdował się inkubator, nie był wystarczająco pojemny i nie dawał szans na złożenie ikry przez wszystkie „chętne” ryby.&nbsp;



Innym problemem było spore zagęszczenie ryb żyjących i dorastających w strumieniu. Nie wszystkie pstrągi, które przyszły tutaj na świat chciały spływać&nbsp;do głównej rzeki. Pojawiło się więc ryzyko, że taki większy narybek 1+ będzie stanowił&nbsp;zagrożenie dla &#8222;świeżego&#8221; wylęgu. Stąd też podjęliśmy decyzję o konieczności odłowów w strumieniu, tuż przed posadzeniem nowej ikry.&nbsp;



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="960" height="539" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/odlowy2.jpeg" alt="" class="wp-image-1773" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/odlowy2.jpeg 960w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/odlowy2-300x168.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/02/odlowy2-768x431.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px" /><figcaption class="wp-element-caption">Pstrąg odłowiony ze strumienia tuż poniżej inkubatora. (fot. <a href="http://bialaprzemsza.pl">bialaprzemsza.pl</a>)</figcaption></figure>



W naszym przypadku, działając nad wodami zanieczyszczonej Białej Przemszy, czyste dopływy stanowiły dla nas prawdziwe błogosławieństwo. Bez nich, np. próby tworzenia dużych tarlisk czy inkubacja ikry w głównej rzece, byłyby skazane na porażkę. Ale co zrobić, gdy mamy do czynienia z dużą, czystą rzeką? Jeśli w głównym nurcie znajdują się piękne żwirowe odcinki, gotowe do składania ikry, montowanie stacjonarnych inkubatorów nie ma większego sensu. W takim przypadku istnieją jednak inne rozwiązania pozwalające na łatwą i równie skuteczną inkubację ikry. 



O tym jednak napiszę więcej w kolejnym artykule, w którym przedstawię różne rodzaje skrzynek inkubacyjnych, takich jak skrzynka Viberta, jej odmiana Whitlock-Vibert oraz inne modele produkowane w USA i Europie.



PS. W tym miejscu gorąco polecam stronę Tomasza Witeckiego, fotografa, który wykonał fascynującą dokumentację zdjęciową, pokazującą proces wylęgania się pstrągów. Wszystkie zdjęcia zostały zrealizowane na omówionym w artykule inkubatorze w Sławkowie: <a href="https://tomekwitecki.pl/2019/11/28/cykl-rozwojowy-pstraga/">https://tomekwitecki.pl/2019/11/28/cykl-rozwojowy-pstraga/</a>



Zdjęcie na górze strony <a href="https://unsplash.com/@jonmsailer?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Jon Sailer</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/Y7cdUYaRZkc?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Najlepszy sposób na pstrągi w rzece