
<p>W ostatnich latach w Polsce można zaobserwować wzrost liczby przepławek, co wynika z rosnącego znaczenia ich roli w kształtowaniu zrównoważonych praktyk związanych z gospodarką wodną. Tworzenie tego rodzaju konstrukcji wynika z wymogów prawa, szczególnie tych związanych z uzyskaniem pozwolenia wodnoprawnego. Organ, który nadaje takie pozwolenia, dokładnie analizuje, czy w danym przypadku konieczna jest budowa przepławki.</p>



<p>O przepławkach budowanych na polskich rzekach pisaliśmy kilka miesięcy temu: <strong><a href="https://krainapstraga.pl/post/nowe-przeplawki-kropla-w-morzu">Nowe przepławki – kropla w morzu potrzeb</a></strong>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Dla kogo te przepławki?</h3>



<p>Drożność rzek stanowi kluczowy element dla różnorodnych potrzeb migracyjnych organizmów wodnych. Przede wszystkim dotyczy to migracji, które związane są z procesem rozrodu oraz poszukiwaniem odpowiednich miejsc do złożenia ikry. Konieczność swobodnego przemieszczania się ryb w rzekach ma istotne znaczenie dla utrzymania zdrowego ekosystemu wodnego.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="640" height="853" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/Bdg_Przeplawka_zima.jpeg" alt="" class="wp-image-2583" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/Bdg_Przeplawka_zima.jpeg 640w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/Bdg_Przeplawka_zima-225x300.jpeg 225w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /><figcaption class="wp-element-caption">Przepławka dla ryb na Wyspie Młyńskiej w Bydgoszczy (źródło: commons.wikimedia.org)</figcaption></figure>



<p>Przepławki przede wszystkim kojarzone są z rybami wędrownymi, zwłaszcza dwuśrodowiskowymi, spełniając kluczową rolę w ułatwianiu im migracji. Ryby wędrowne, takie jak trocie, łososie, jesiotry czy certy mają specyficzne wymagania dotyczące środowiska i muszą pokonywać ogromne odległości w ciągu swojego życia. Dla tych gatunków przepławki są często jedynym narzędziem umożliwiającym pokonanie przeszkód w postaci progów czy tam.</p>



<p>Jednakże, co warto podkreślić, <strong>przepławki nie służą wyłącznie rybom wędrownym</strong>. Inne gatunki ryb, choć o mniejszych potrzebach migracyjnych, również korzystają z tych konstrukcji.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Wyniki monitoringu przepławek</h3>



<p>Badania przeprowadzone w Holandii i opisane w artykule zatytułowanym &#8222;<em><a href="https://mcusercontent.com/4766e02910490b307e4390f15/files/49a12a17-03e7-e4e5-1008-66d8db4f0898/A_large_scale_passage_evaluation_for_multiple_fish_species__2024_Ecological_.pdf">A large-scale passage evaluation for multiple fish species: Lessons from 82 fishways in lowland rivers and brooks</a></em>&#8222;, opublikowanym w czasopiśmie <a href="https://www.sciencedirect.com/journal/ecological-engineering">Ecological Engineering</a> (nr 199, 2024), rzucają nowe światło na wykorzystanie przepławek przez różne gatunki ryb. Pod lupę wzięto 82 przepławki umieszczone na rzekach Holandii. Wyniki obserwacji dostarczyły nowego spojrzenia na wykorzystanie przepławek przez różnorodne gatunki ryb. Dotychczasowe badania skupiały się głównie na gatunkach ryb wędrownych, jednak te nowe wyniki udowadniają, że przepławki mogą być wykorzystywane przez niemalże wszystkie gatunki ryb żyjących w danej rzece.</p>



<p>Na podstawie obserwacji ustalono, że <strong>aż 92% gatunków ryb</strong>, obejmując zarówno gatunki migrujące, jak i te uznawane za gatunki osiadłe które występowały w otoczeniu przepławek (kilometr w dół i w górę rzeki od przepławki) zostało zarejestrowanych podczas przemieszczania się nimi. Najczęściej obserwowanymi gatunkami ryb w holenderskich przepławkach były: okoń, płoć, kiełb, śliz, krąp, jazgarz, węgorz. Szczególnie liczne przejścia tych mniejszych gatunków ryb uznano za zaskakujące. Jest to jednak bardzo dobra wiadomość, ponieważ wbrew temu co do tej pory sądzono, te małe i teoretycznie słabsze ryby, potrafią skutecznie wykorzystać obecność dobrze przygotowanych przepławek. Warto jeszcze dodać, że jedynie trzy gatunki żyjące w badanych rzekach nie zostały zaobserwowane w przepławkach, a były to: stynka, miętus i strzebla.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/KoriyamaSekiUganGyodo2005-7.jpeg" alt="" class="wp-image-2585" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/KoriyamaSekiUganGyodo2005-7.jpeg 1024w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/KoriyamaSekiUganGyodo2005-7-300x225.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/01/KoriyamaSekiUganGyodo2005-7-768x576.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">Przepławka dla ryb na jazie na rzece Koriyama (źródło: commons.wikimedia.org)</figcaption></figure>



<p>Autorzy publikacji podkreślają jednak, że zmienność co do stopnia pokonywania przepławek pomiędzy poszczególnymi rzekami była dość duża. Ich wykorzystanie przez gatunki obecne w okolicach przeszkody wahało się od 9% do 100%. Istnieje kilka potencjalnych przyczyn tej zmienności w korzystaniu z przepławek, takich jak: konstrukcja i wydajność przepławek, różne metody monitoringu czy brak motywacji niektórych gatunków do pokonania przeszkody.</p>



<p>Autorzy badania zwracają uwagę we wnioskach na konieczność uwzględnienia różnorodnych cech biologicznych i morfologicznych różnych gatunków ryb podczas projektowania i monitorowania przepławek. Tylko takie holistyczne podejście może jeszcze poprawić skuteczności przepławek. </p>



<h3 class="wp-block-heading">Monitoring najdłuższej przepławki Europy</h3>



<p>Od 2016 roku <strong>najdłuższą przepławką w Europie</strong> jest kanał obejściowy elektrowni wodnej <em>Ottensheim-Wilhering</em> zlokalizowanej na Dunaju w Austrii. Kanał ten ma długość 14,2 km i ze względu na swój naturalny charakter bardzo dobrze spełnia wysokie wymagania ekologiczne i techniczne dotyczące migracji ryb. Świadczą o tym wyniki monitoringu, który prowadzony jest od początku istnienia przepławki. Zarejestrowano już bowiem 52 gatunki ryb, które przepłynęły kanałem. Średnio rejestrowanych jest około 300 ryb dziennie. Najpopularniejszymi gatunkami są: ukleja, płoć, kleń, świnka, brzana, okoń, kiełb, ale zarejestrowano także ponad metrowe ryby: szczupaki i sumy. Warto dodać, że większość ze złapanych w pułapkę ryb jest oznaczana specjalnym chipem, który następnie pozwala na określenie dokładnej lokalizacji ryby w kanale. Dzięki temu wiadomo czy dana ryba pokonała kanał i wpłynęła z powrotem do Dunaju. </p>



<p>Dla zainteresowanych podaję link do strony projektu: <a href="https://www.life-netzwerk-donau.at/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">https://www.life-netzwerk-donau.at/</a>.</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<iframe loading="lazy" title="Kein Fisch bleib unberührt- VERBUND-Fischwanderhilfe in Greifenstein" width="750" height="422" src="https://www.youtube.com/embed/G2T3Br3NRSU?feature=oembed" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen></iframe>
</div><figcaption class="wp-element-caption">Film z odłowów na przepławce elektrowni wodnej <em>Ottensheim-Wilhering</em>.</figcaption></figure>


Kraina Pstrąga

Przepławki nie tylko dla ryb wędrownych

Komentarze