Niedawno miałem okazję spędzić tydzień w Andaluzji, na południu Hiszpanii. Nie był to wyjazd wędkarski, jednak jak to zwykle bywa, nawet podczas zwykłego zwiedzania trudno mi było przejść obojętnie obok tamtejszych rzek i potoków. Szczególnie blisko mogłem obserwować górskie cieki Sierra Nevada, miejscami przypominające nasze górskie, pstrągowe strumienie.



To, co najbardziej rzucało się w oczy w górzystych terenach Andaluzji, to niewielka ilość wody w korytach rzek. Wiele z nich było całkowicie wyschniętych, a w innych płynęły zaledwie skromne strugi. Trudno się temu dziwić, biorąc pod uwagę klimat południowej Hiszpanii, gdzie gorące i suche lata są czymś zupełnie naturalnym.



Patrząc na te skromne strugi, zacząłem się zastanawiać, czy w takich warunkach mogą jeszcze żyć w ogóle jakiekolwiek ryby, nie wspominąjąc o pstrągach. Okazuje się, że nie tylko występują, ale część tamtejszych populacji ma bardzo interesującą historię.



<h3 class="wp-block-heading">Rodzime pstrągi południa</h3>



Pstrąg potokowy (Salmo trutta) jest w górskich rzekach i potokach Andaluzji gatunkiem rodzimym. Populacje południowej części Półwyspu Iberyjskiego należą do tych, które przetrwały dawne zmiany klimatu w oddzielonych od siebie systemach rzecznych. <a href="https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.12.023">Badania genetyczne pokazują</a> złożone pochodzenie tamtejszych pstrągów gdyż ich historia wskazuje na kontakt i mieszanie się tutaj dwóch linii pstrągów: linią atlantycką i śródziemnomorską. 



<a href="https://doi.org/10.1080/11250003.2015.1018351">José Enrique Larios-López i współautorzy</a> w publikacji z 2015 r. skatalogowali i opisali 38 populacji zajmujących blisko 710 km rzek i potoków oraz zbiorników wodnych we wschodniej Andaluzji. Badanie obejmowało górne części dorzeczy taki rzek jak: Gwadalkiwir, Segury i innych uchodzących na południu do Morza Śródziemnego, na wysokościach od około 200 do 2200 m n.p.m. Rozpoznanie terenowe prowadzono latem 2008 i 2009 r. a więc już jakiś czas temu, a biorąc pod uwagę coraz gorętsze i suchsze lata w ostanim czasie, spodziewałbym się że liczba ta może być już mniejsza.



O pochodzeniu hiszpańskich pstrągów wspominałem już w artykule <a href="https://krainapstraga.pl/post/hiszpania-to-nie-tylko-slonce-to-takze-kraj-pstraga">„Hiszpania to nie tylko słońce. To także kraj pstrąga”</a>. 



<h3 class="wp-block-heading">Coraz mniej cieków</h3>



Sierra Nevada wznosi się na ponad 3400 m n.p.m. i rozdziela spływające z niej wody między zlewiska Atlantyku i Morza Śródziemnego. Z północnej strony masywu spływają one do Genil i Fardes, należących do dorzecza Gwadalkiwiru, który uchodzi do Atlantyku. Południowe stoki odwadniają przede wszystkim Guadalfeo, Adra i Andarax, uchodzące do Morza Śródziemnego. Tamtejsze pstrągi żyją więc w górnych częściach kilku odrębnych systemów rzecznych.



Rzeki Sierra Nevada zasilane są zarówno przez deszcze, jak i topniejący śnieg. Wraz z wyczerpywaniem się zapasu wody z topniejących śniegów i nadejściem suchego lata ilość wody w potokach maleje. Dostępność siedlisk pstrąga zmienia się więc w ciągu roku, zależnie od opadów i przebiegu topnienia śniegu.



Naturalny letni spadek przepływu jest dodatkowo to jednak nie jedyny problem. Drugim jest znaczny pobór wody z rzek. Liczne kanały nawadniające pola powodują wysychanie odcinków i odcinanie ryb w pojedynczych zagłębieniach koryta. Górne granice występowania pstrąga w rzekach wiązali głównie z naturalnymi warunkami, natomiast dolne przede wszystkim z działalnością człowieka, zwłaszcza gospodarką wodną. W porównaniu z XIX wiekiem stwierdzili kurczenie się zasięgu i przesunięcie występowania ku wyższym położeniom.



<a href="https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/portal/web/caza-y-pesca/planificacion/-/asset_publisher/JP4Z3AqUBBz1/content/programa-de-recuperaci-c3-b3n-de-las-poblaciones-de-trucha-com-c3-ban-en-andaluc-c3-ada/20151">Regionalny program ochrony pstrąga</a> wymienia ponadto zapory, zanieczyszczenia oraz izolację genetyczną populacji jako poważne zagrożenia. W programie uwzględniono badania przepływów potrzebnych pstrągom, a także ocenę, ile ryb mogą utrzymać poszczególne odcinki w okresie najmniejszej dostępności siedlisk. 



<h3 class="wp-block-heading">Zarybienia zmieniły miejscowe populacje</h3>



Rodzime pochodzenie gatunku nie oznacza, że każda dzisiejsza populacja zachowała dawny skład genetyczny. <a href="https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.12.023">Sanz i współautorzy zbadali</a> 136 pstrągów z ośmiu cieków południowej części Półwyspu Iberyjskiego, w tym związanych z Sierra Nevada rzek Guadalfeo i Dílar. W pracy z 2006 r. wykazali wpływ krzyżowania z rybami hodowlanymi. W części badanych prób oszacowany udział pochodzenia hodowlanego przekraczał 25%. 



Taki proces nazywany jest introgresją: geny ryb zarybieniowych trafiają do miejscowej populacji przez krzyżowanie i kolejne pokolenia potomstwa. Autorzy zwracali uwagę, że ocena jego skali zależy również od użytych markerów genetycznych. Dla ochrony miejscowych pstrągów samo potwierdzenie obecności gatunku w rzece może więc być niewystarczające.



Osobnym problemem był wprowadzony pstrąg tęczowy. Larios-López w rozprawie z 2017 r. opisał jego obecność na 20 odcinkach zajmowanych obecnie lub dawniej przez potokowca, a w dziewięciu populacjach tęczaka stwierdzono zdolność do rozrodu, co oznaczało wypieranie pstrąga potokowego z jego naturalnych siedlisk.



<h3 class="wp-block-heading">Tarło od jesieni do wiosny</h3>



Jednym z ciekawszych elementów biologii andaluzyjskich pstrągów jest rozciągnięty okres tarła. <a href="https://digibug.ugr.es/bitstream/handle/10481/47568/26734564.pdf">Badania</a> 12 populacji w Górach Betyckich, obejmujących także Sierra Nevada, przeprowadzonych w latach 2008–2013, pokazały, że w części rzek tarło i obecność na tarliskach samic z dojrzałą ikrą trwał od jesieni aż do wiosny! Autorzy wiązali to z nieprzewidywalnością klimatu śródziemnomorskiego, zaznaczając możliwy udział także innych czynników. Dla nas, przyzwyczajonych do jesiennego tarła pstrąga, to przykład, jak bardzo rytm rozrodu może różnić się między populacjami tego samego gatunku.



<h3 class="wp-block-heading">Monitoring i ochrona</h3>



Observatorio de Cambio Global Sierra Nevada prowadzi <a href="https://obsnev.es/trucha-comun/">coroczne badania pstrągów</a>. W opisie metodyki wymieniono siedem rzek, elektropołowy, ocenę struktury populacji i biomasy, ustalanie granic występowania, kontrolę rozrodu oraz chorób. Takie obserwacje pozwalają śledzić zmiany, których nie da się ocenić podczas pojedynczej wizyty nad wodą.



Bardzo ciekawy jest także zbiór danych udostępniony przez Miguela Galianę Garcíę (ostatnie wersja z 2024 r.). Obejmuje on 156 prób terenowych z dziesięciu rzek Sierra Nevada, wykonanych od listopada 2007 do października 2023 r., oraz 8000 zapisów dotyczących osobników. 



Liczba odnotowanych ryb znacznie zmieniała się w kolejnych latach – od 215 osobników w 2010 roku do 832 w 2008 roku. Nie oznacza to jednak równie dużych zmian liczebności populacji, ponieważ intensywność badań nie była każdego roku taka sama.



Bardziej miarodajnym wskaźnikiem jest zagęszczenie pstrągów na 100 m² badanego odcinka rzeki. W tym przypadku nie widać jednoznacznego, systematycznego spadku, a raczej można zauważyć lekką tendencję wzrostową. Mediana zagęszczenia wynosiła około 14 osobników na 100 m² w 2008 roku, a w 2023 roku przekraczała 17 osobników. Największe średnie zagęszczenie pstrągów odnotowano w Río Trevélez (około 30 osobników na 100 m²), następnie w Río Poqueira (22) i Arroyo del Palancón (19). Na przeciwległym krańcu znalazły się Río Torrente (3,3) oraz Río Alcázar (5,8).



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="641" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/10/Liczba-zarejestrowanych-pstragow-w-poszczegolnych-latach-1140x641.png" alt="" class="wp-image-4908" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/10/Liczba-zarejestrowanych-pstragow-w-poszczegolnych-latach-1140x641.png 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/10/Liczba-zarejestrowanych-pstragow-w-poszczegolnych-latach-300x169.png 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/10/Liczba-zarejestrowanych-pstragow-w-poszczegolnych-latach-768x432.png 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/10/Liczba-zarejestrowanych-pstragow-w-poszczegolnych-latach.png 1536w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /></figure>



<h3 class="wp-block-heading">Z wędką w Andaluzji</h3>



Możliwość łowienia pstrągów w Andaluzji istnieje na wyznaczonych odcinkach. W załącznikach do rozporządzenia z 13 stycznia 2023 r., nadal wskazywanego przez regionalny portal jako podstawa zasad połowu, wymieniono m.in. odcinki Genil i Trevélez. Obowiązuje tam „złów i wypuść” oraz ograniczenia przynęt i haczyków; na części odcinków dopuszczono wyłącznie sztuczną muchę. Wędkowanie wymaga odpowiedniej licencji, a na odcinkach typu coto również odrębnego zezwolenia. Przed wyjazdem trzeba sprawdzić czy w danym okresie wolno wędkować. Warto też sprawdzić dostępność odcinka i późniejsze ograniczenia w <a href="https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/portal/en/web/caza-y-pesca/indice/-/asset_publisher/JP4Z3AqUBBz1/content/vedas-y-periodos-h-c3-a1biles-de-pesca-continental-en-andaluc-c3-ada-2023/20151">aktualnym wykazie przepisów Junta de Andalucía</a>. 



Gdybym planował wyjazd nastawiony przede wszystkim na pstrągi, w pierwszej kolejności rozważyłbym północną Hiszpanię.Andaluzyjskie potoki, choć stanowią ciekawostkę ichtiologiczną i interesujący przykład występowania pstrągów na dalekim południu Europy, ze względu na swoje niewielkie rozmiary i okresowe niedobory wody trudno jednak uznać za szczególnie atrakcyjne łowiska wędkarskie.



<h3 class="wp-block-heading">Źródła</h3>



Larios-López, J. E., Tierno de Figueroa, J. M., Alonso-González, C., Nebot Sanz, B. (2015). <a href="https://doi.org/10.1080/11250003.2015.1018351">Distribution of brown trout (Salmo trutta Linnaeus, 1758) (Teleostei: Salmonidae) in its southwesternmost European limit: possible causes</a>. Italian Journal of Zoology, 82(3), 404–415.



Larios-López, J. E. (2017). <a href="https://digibug.ugr.es/handle/10481/47568">La trucha común (Salmo trutta) en Andalucía. Distribución, fenología reproductiva, procesos reguladores y propuestas de gestión de sus poblaciones</a>. Rozprawa doktorska, Universidad de Granada; wykorzystano rozdziały o rozmieszczeniu, rozrodzie i wnioski.



Sanz, N., Cortey, M., Pla, C., García-Marín, J. L. (2006). <a href="https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.12.023">Hatchery introgression blurs ancient hybridization between brown trout (Salmo trutta) lineages as indicated by complementary allozymes and mtDNA markers</a>. Biological Conservation, 130(2), 278–289.



Hidalgo-Hidalgo, J.-D., Pulido-Velazquez, D., Collados-Lara, A.-J. (2026). <a href="https://doi.org/10.1007/s10584-026-04175-8">Long-term snow cover trends in Sierra Nevada, Spain (1951–2021)</a>. Climatic Change, 179, 86.



Galiana García, M. (2024). <a href="https://doi.org/10.15470/z4apo0">Dataset of brown trout populations monitoring in Sierra Nevada (Spain)</a>, wersja 2.0. Sierra Nevada Global-Change Observatory. Dane z lat 2007–2023.



Observatorio de Cambio Global Sierra Nevada. <a href="https://obsnev.es/trucha-comun/">Seguimiento de las poblaciones de Trucha común</a>. Opis celów i metodyki monitoringu.



Junta de Andalucía. <a href="https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/portal/web/caza-y-pesca/planificacion/-/asset_publisher/JP4Z3AqUBBz1/content/programa-de-recuperaci-c3-b3n-de-las-poblaciones-de-trucha-com-c3-ban-en-andaluc-c3-ada/20151">Programa de recuperación de las poblaciones de trucha común en Andalucía</a>.



Junta de Andalucía. <a href="https://www.juntadeandalucia.es/boja/2023/15/BOJA23-015-00027-1274-01_00276351.pdf">Orden de 13 de enero de 2023</a>, zwłaszcza art. 5, 7 i 9 oraz załączniki I i IV; <a href="https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/portal/en/web/caza-y-pesca/indice/-/asset_publisher/JP4Z3AqUBBz1/content/vedas-y-periodos-h-c3-a1biles-de-pesca-continental-en-andaluc-c3-ada-2023/20151">portal przepisów i ich zmian</a> i <a href="https://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/portal/web/caza-y-pesca/licencias-tasas/tasas-precios-publicos/pesca">tabela licencji oraz zezwoleń na 2026 r.</a>. Dostęp do źródeł internetowych: 23 października 2026 r.



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@vrsh?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Veronika Hradilová</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/person-walking-on-pathway-between-rocky-mountains-during-daytime-8Fsgadg1auQ?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Pstrągi na południu Hiszpanii. Jak radzą sobie w rzekach Andaluzji?

Komentarze