
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Raport <a href="https://www.clientearth.org/">ClientEarth</a> <em>Freeing Europe&#8217;s rivers</em> </strong>zestawia trzy kraje Polskę, Finlandię i Francję i sprawdza jak radzą sobie one z usuwaniem zapór. Wszystkie trzy kraje działają w tym samym unijnym kierunku, bo rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych zakłada przywrócenie co najmniej 25 tysięcy kilometrów swobodnie płynących rzek. Wyniki pokazane w raporcie są jednak zupełnie różne.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Trzy kraje, trzy tempa</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Na stronie ClientEarth Maria Włoskowicz, redaktorka raportu i autorka części polskiej, zwraca uwagę na kontrast w realizacji tego samego celu unijnego jakim jest udrażnianie rzek przez likwidację starych i nieużywanych barier. <strong>W latach 2020-2024 Francja usunęła 383 bariery rzeczne, Finlandia 173, a Polska zaledwie 10</strong>. To najważniejszy wniosek płynący z raportu i jednocześnie najmocniej pokazujący różnicę między krajami.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Polska nie wypada słabo tylko pod względem liczby rozebranych konstrukcji. Według danych zestawionych w raporcie w Polsce znajduje się 77 530 barier na 80 401 kilometrach rzek. Daje to gęstość 0,96 bariery na kilometr. Dla porównania Francja ma 63 932 bariery przy gęstości 0,35, a Finlandia 31 876 barier przy gęstości 0,36. Średnia europejska wynosi 0,74.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Czego dotyczy raport?</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Raport skupia się przede wszystkim na tym, jak prawo może pomagać albo przeszkadzać w odtwarzaniu ciągłości rzek. Autorzy opisują obowiązki wynikające z unijnego rozporządzenia: państwa mają zinwentaryzować sztuczne bariery, wskazać te, które powinny zostać usunięte, dać pierwszeństwo barierom przestarzałym i utrzymać odtworzoną ciągłość rzek w czasie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">W raporcie chodzi głównie o ciągłość podłużną, czyli możliwość swobodnego przepływu wody, osadów i organizmów wzdłuż rzeki. Nie uwzględnia on poprzecznych zmian: wałów, regulacji brzegów czy kanałach, lecz mówi tylko o konstrukcjach przecinających nurt: progach, jazach, zaporach i podobnych przeszkodach.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Co hamuje rozbiórki</h3>



<p class="wp-block-paragraph">W części z rekomendacjami autorzy raportu zwracają uwagę na cztery sprawy: rejestry, priorytety, właściciele i pieniądze. Bez pełnego spisu barier trudno ustalić, kto odpowiada za daną konstrukcję, jakie pozwolenia nadal obowiązują i które obiekty powinny trafić do rozbiórki w pierwszej kolejności. Autorzy pokazują tu kontrast między Francją, gdzie działa krajowy system informacji o przeszkodach przepływu, a Polską, gdzie brak pełnego rejestru utrudnia nawet przygotowanie listy barier przestarzałych.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Osobnym problemem są obiekty bez znanego właściciela albo takie, których dawny cel przestał istnieć. Raport opisuje rozwiązania z Finlandii i Francji, gdzie prawo daje administracji więcej narzędzi do ruszenia takich spraw. W Polsce <strong>niejasny status prawny konstrukcji może zatrzymać całkowicie zatrzymać próbę jej likwidacji</strong>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Do tego dochodzą procedury i finansowanie. Autorzy wskazują, że <strong>w Polsce dokumentacja wymagana przed usunięciem bariery bywa bardziej rozbudowana niż przy jej budowie</strong>. Zwracają też uwagę, że brakuje osobnego mechanizmu finansowania rozbiórek. We Francji projekty są finansowane między innymi przez agencje wodne, a w Finlandii działa program NOUSU, związany z poprawą warunków dla ryb wędrownych.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Bariery nie muszą być wielkie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Z raportu wynika, że większość barier w Europie nie jest monumentalnymi zaporami. Około 68% istniejących konstrukcji ma mniej niż dwa metry wysokości, a obiekty wyższe niż 10 metrów stanowią mniej niż 3%. Dla rzeki i ryb sam rozmiar konstrukcji nie zamyka jednak sprawy.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Bariery zmieniają przepływ, temperaturę wody, transport rumowiska i poziom wody. Utrudniają migrację ryb, izolują siedliska, wpływają na ilość tlenu i zatrzymują materię organiczną oraz składniki odżywcze. Dlatego raport traktuje usuwanie niepotrzebnych barier jako jedno z narzędzi <strong>renaturyzacji rzek</strong>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Polski wniosek z raportu</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Autorzy nie piszą, że każdą konstrukcję trzeba od razu rozebrać. Sens raportu jest bardziej praktyczny: najpierw potrzebny jest pełny rejestr, potem jasne kryteria wyboru barier do usunięcia, przepisy dla obiektów bez właściciela, prostsze procedury i finansowanie dostępne nie tylko dla administracji, ale też dla samorządów, organizacji społecznych i lokalnych partnerstw.</p>



<p class="wp-block-paragraph">W tym zestawieniu<strong> Polska wygląda jak kraj, który nie tylko że ma rzeki z dużą ilością barier, ale przede wszystkim ma mało narzędzi do ich systemowego usuwania</strong>. Francja i Finlandia pokazują, że o lepszym tempie prac decydują głównie krajowe przepisy, rejestry, pieniądze i to, czy ktoś w administracji ma jasną ścieżkę działania od spisu bariery do jej usunięcia.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Źródło</h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>ClientEarth, <em><a href="https://www.clientearth.org/media/5cfcdhtd/raport_ang_free_flowing_rivers_final.pdf" data-type="link" data-id="https://www.clientearth.org/media/5cfcdhtd/raport_ang_free_flowing_rivers_final.pdf">Freeing Europe&#8217;s rivers: addressing legal bottlenecks in the removal of barriers on rivers in EU Member States</a></em>, Warszawa, czerwiec 2026</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>Zdjęcie na górze:  <a href="https://unsplash.com/@pbernardon?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Pascal Bernardon</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/river-with-foamy-algae-flowing-over-rocks-g-lB3VsQkmo?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></sup></p>


Kraina Pstrąga

Raport Free Rivers: Polska usuwa bariery z rzek znacznie wolniej niż Francja i Finlandia

Komentarze