
<p></p>



<p>W Unii Europejskiej trwają intensywne negocjacje nad przeforsowaniem głosowania nad tzw. ustawą renaturyzacyjną (<strong>Nature Restoration Law</strong>). Pomimo, że obecna koalicja rządząca w Polsce stała po stronie państw popierających tą ustawę, to jednak w ostatniej chwili Premier Donald Tusk ogłosił, że zamierza zablokować wprowadzenie nowego prawa. Na tą chwilę nie wiemy jak zakończą się negocjacje pomiędzy poszczególnymi państwami Unii Europejskiej. Obecnie 8 państw sprzeciwia się NRL, jednakże wystarczy, aby jeden z nich zmienił zdanie i poparł ustawę, aby projekt uzyskał niezbędną w unijnej legislacji większość.</p>



<p>Pomimo negatywnego stanowiska polskiej strony w kwestii ustawy o przywracaniu natury to jednak warto dostrzec, że w ostatnich miesiącach coraz częściej można usłyszeć (albo przeczytać) o planach renaturyzacji różnych rzek w Polsce.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Łódź przypomina sobie o rzekach</h3>



<p>Chyba najgłośniejszy &#8222;rzeczny&#8221; temat ostatnich miesięcy to plan &#8222;wydobycia&#8221; na światło dzienne niewielkich łódzkich rzek: Łódki, Lamusa i Jasienia, a także zagospodarowanie okolic trochę większej rzeki Ner. W przypadku Łódki, Jasienia i Lamusa to cieki te (bo ciężko nazywać je rzekami, głównie ze względu na małą ilość wody które niosą) mają być przede wszystkim przywrócone na powierzchnię. Industrialna przeszłość Łodzi oraz szybki rozwój miasta przyczyniły się do silnej eksploatacji wód płynących przez miasto. Już od dawna rzeczki te były traktowane nie tylko jako źródło wody, ale także jako kanały burzowo &#8211; ściekowe. Gdy miasto &#8222;rosło&#8221; i budowało się, cieki pozostawały na swoim poziomie. Jako, że były małe i łatwe do ujarzmienia, a jednocześnie były źródłem nieprzyjemnych zapachów, to zaczęto je wprost traktować jako kanały, które najlepiej ukryć przed ludzkim okiem i nosem. W taki sposób trafiały pod powierzchnię ziemi, znikając również z ludzkiej pamięci.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="577" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/04/1024px-Ner_na_Lublinku_w_Lodzi.jpeg" alt="" class="wp-image-2836" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/04/1024px-Ner_na_Lublinku_w_Lodzi.jpeg 1024w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/04/1024px-Ner_na_Lublinku_w_Lodzi-300x169.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/04/1024px-Ner_na_Lublinku_w_Lodzi-768x433.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">Rzeka Ner w Łodzi, autor: <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ner_na_Lublinku_w_%C5%81odzi.jpg">Arewicz via Wikimedia Commons</a></figcaption></figure>



<p>Wygląda jednak na to, że już wkrótce mieszkańcy Łodzi będą mieli okazję przekonać się, że ich miasto nie jest pozbawione wód płynących. Władze miasta chcą bowiem wydobyć na światło dzienne zakryte przed latami łódzkie rzeki. W tym momencie nie znamy szczegółów co tak na prawdę zostanie wykonane i w jaki sposób oraz w jakiej formie rzeki pojawią się znów na powierzchni. Z informacji dostępnych w sieci wynika, że celem projektu ma być odtworzenie w mieście <a href="https://www.portalsamorzadowy.pl/ochrona-srodowiska/miasto-chce-wydobyc-na-powierzchnie-podziemna-rzeka,410719.html">małej retencji, zatrzymanie wód opadowych i roztopowych oraz takie ich zagospodarowanie</a>, by w zależności od potrzeby rozwiązywać problemy z deficytem bądź chwilowym nadmiarem wody. <a href="https://lodz.pl/artykul/lodz-odzyskuje-rzeki-jasien-ner-i-lodka-przejda-prawdziwa-metamorfoze-szczegoly-60950/">Gdzie indziej przeczytać możemy</a>, że chodzi także o oddanie nadrzecznych bulwarów mieszkańcom, a w pobliżu cieków mają powstać ścieżki rowerowe czy miejsca na odpoczynek i rekreację. Tego typu działania wpisywać się mogą w ogólnie pojętą rewitalizację terenów zdegradowanych, silnie zmienionych przez człowieka. Nic jednak nie wskazuje na to, aby miało chodzić o prawdziwą <strong>renaturyzację rzek</strong>, jak możemy przeczytać w wielu innych artykułach na ten temat. Widać tutaj albo niezrozumienie na czym polega renaturyzacja rzek albo celowe nadużycie słowa &#8222;renaturyzacja&#8221;, aby przekonać do projektu większą liczbę osób. Zresztą nie oszukujmy się, prawdziwa renaturyzacja rzek w środku dużego miasta, choćby nawet niewielkich strumieni, jest niemalże niemożliwa. Głównym ograniczeniem jest często brak miejsca dla naturalnie meandrującego koryta czy też problem z dostępnością terenów pełniących funkcję retencyjną.</p>



<p>Nie oznacza to jednak, że działania planowane na łódzkich ciekach oceniam negatywnie. Wprost przeciwnie &#8211; uważam to za świetny i ambitny pomysł. Trudno też oczekiwać więcej &#8211; samo wydobycie rzek na powierzchnię i przybliżenie ich mieszkańcom dużego bądź co bądź miasta to i tak nie lada wyzwanie, mogące przynieść wiele korzyści i być pierwszym etapem na drodze do ich renaturyzacji.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Mały ciek &#8211; duże możliwości</h3>



<p>Renaturyzacja cieku, jak sama nazwa wskazuje, jest procesem jego powrotu do natury, powrotu do stanu pierwotnego. W przypadku rzek silnie zmienionych renaturyzacja musi zostać zainicjowana przez człowieka. Przykładem takiego skrajnie przekształconego cieku może być malutka Witeradówka płynąca przez Olkusz w województwie małopolskim. Witeradówka na terenie miasta została przed laty pozbawiona naturalnego dna i całkowicie wyprostowana. W efekcie, zamiast niewielkiego strumienia mamy betonowy kanał. Renaturyzacja Witeradówki nie może rozpocząć się samoistnie i aby jej w tym pomóc należy ten proces zainicjować. Można spróbować to zrobić poprzez odtworzenia dna i obsadzenie brzegów rzeczki roślinnością. Takie właśnie działania względem Witeradówki zaproponował Pan Tomasz Witecki, nowo wybrany radny Olkusza. </p>



<figure class="wp-block-embed is-type-video is-provider-dailymotion wp-block-embed-dailymotion wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio"><div class="wp-block-embed__wrapper">
<iframe loading="lazy" title="Olkusz - plan zagospodarowania rzeki Witeradówka" frameborder="0" width="750" height="421" src="https://geo.dailymotion.com/player.html?video=x8u516w&#038;" allowfullscreen allow="autoplay; fullscreen; picture-in-picture; web-share"></iframe>
</div></figure>



<p>Jeżeli udałoby się zrealizować pomysł radnego to Witeradówka mogłaby być interesującym przykładem próby renaturyzacji niewielkiego cieku przepływającego przez środek miasta. </p>



<h3 class="wp-block-heading">Optymistyczna współpraca dla rzeki</h3>



<p>W spotkaniu zorganizowanym 8 marca przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie (RZGW) wraz ze wsparciem środowisk naukowych i aktywistów społecznych, przyjęto zdecydowane podejście do przywrócenia naturalnego stanu rzeki Dłubni.</p>



<p>Na spotkaniu obecne było szerokie grono ekspertów z różnych dziedzin, w tym przedstawicieli Uniwersytetu Rolniczego, Akademii Górniczo-Hutniczej, Politechniki Krakowskiej, oraz reprezentantów władz miasta Krakowa oraz przedstawicieli organizacji ekologicznych (Koalicja Ratujmy Rzeki, Towarzystwo na Rzecz Ziemi). W dyskusji poruszono kwestie związane zarówno z korytem rzeki Dłubni, jak i terenami przyległymi, podkreślając potrzebę holistycznego podejścia do renaturyzacji.</p>



<p>Niezwykle istotnym momentem było zawiązanie &#8222;Rady Projektu Renaturyzacji rzeki Dłubni&#8221;, która zrzesza ekspertów z różnych dziedzin, mających na celu wypracowanie kompleksowych rozwiązań przywracających naturalną równowagę rzeki. Wśród zadań Rady znajduje się opracowanie strategii, które uwzględniają nie tylko stan samego koryta rzeki, ale także wpływają na całe jej otoczenie.</p>



<p>RZGW w Krakowie, wsparty przez te środowiska naukowe i społeczne, podjął zobowiązanie do podejmowania konkretnych działań na rzecz renaturyzacji rzeki Dłubni. To zobowiązanie pokazuje, że istnieje silna wola wśród różnych interesariuszy do działania na rzecz przywracania naturalnego stanu rzek. Sama inicjatywa spotkania i dyskusja w takim szerokim gronie napawa ogromnym optymizmem na przyszłość. Miejmy nadzieję, że nie było to ostatnie spotkanie pomiędzy przedstawicielami Wód Polskich, naukowcami i ekologami w temacie renaturyzacji polskich rzek. </p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="641" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-1140x641.jpeg" alt="Rzeka Dłubnia" class="wp-image-2837" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-1140x641.jpeg 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-300x169.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-768x432.jpeg 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-1536x864.jpeg 1536w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta-1568x882.jpeg 1568w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Rzeka_Dlubnia_-_splyw_kajakowy_-_Nowa_Huta.jpeg 1920w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Rzeka Dłubnia, autor: <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rzeka_D%C5%82ubnia_-_sp%C5%82yw_kajakowy_-_Nowa_Huta.jpg">TomRollauer via Wikimedia Commons</a></figcaption></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p>Powyższe trzy przykłady to nie są jedyne pomysły i plany na renaturyzacje polskich rzek. Tego typu inicjatyw jest i będzie z pewnością więcej. Niektóre będą podnoszone przez lokalne społeczności czy organizacje ekologiczne, ale mam także nadzieję na większą aktywność lokalnych samorządów czy też Wód Polskich w tych kwestiach. O wszystkich ciekawych pomysłach renaturyzacji rzek w Polsce postaram się informować na bieżąco. </p>



<p></p>



<p></p>



<p>Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@d13n?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Dietmar Ludmann</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/person-riding-motorcycle-on-road-between-trees-during-daytime-QgW1y5s8M3g?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Unsplash</a></p>


Kraina Pstrąga

Renaturyzacja rzek w Polsce – czy to już nowy trend?