Co roku przed Wigilią w mediach i clickbaitowych artykułach powraca temat „rybich pasożytów”. W mediach pojawiają się materiały o tasiemcach, egzotycznych stonogach, a w ostatnim czasie dużo jest o o słynnym pasożycie, który zjada i zastępuje rybi język. W efekcie wiele osób zaczyna się zastanawiać, czy ryby – także te nasze polskie, które trafiają na świąteczny stół – są bezpieczne. Odpowiedź jest prosta: tak, nasze ryby mogą mieć pasożyty – bo to naturalna część ich życia w środowisku wodnym. Nie oznacza to jednak, że ryby są niebezpieczne dla człowieka.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



Śnięte ryby, chore ryby, ryby dziwnie pływające czy niepokojąco wyglądające &#8211; często słyszymy w mediach o różnych nieprzyjemnych przypadkach, które dotykają mieszkańców rzek, jezior czy niewielkich stawów. Przyducha, skażenie czy np. tzw. &#8222;złota alga&#8221; &#8211; powodów chorych czy padających ryb może być wiele. Mniej natomiast mówi się o innym możliwym powodzie padania ryb &#8211; obecności pasożytów. W niektórych bowiem przypadkach to właśnie pasożyty mogą doprowadzić, nie tylko do wystąpienia pojedynczych wystąpień padających ryb, ale nawet do masowego ich śnięcia. Przykład z tego roku &#8211; w dniu 28 sierpnia <a href="https://www.gov.pl/web/wody-polskie-gliwice/reagujemy-w-zwiazku-z-przypadkami-sniecia-ryb-w-zbiorniku-przeczyce">odłowiono ok. 50 kg śniętych leszczy ze zbiornika Przeczyce i</a> na podstawie przeprowadzonych obserwacji określono, że przyczyną śnięcia ryb miała być obecność pasożyta Ligula intestinalis.



<h3 class="wp-block-heading">Pasożyty u ryb to naturalna część ekosystemu</h3>



Każda dziko żyjąca ryba – od płoci i okonia po pstrąga i lipienia – może być żywicielem różnych pasożytów. To tak samo naturalne, jak obecność kleszczy czy nicieni w lesie. Ryby żyją w środowisku pełnym organizmów pasożytniczych: pierwotniaków, nicieni, przywr, tasiemców czy drobnych skorupiaków. W ekologii jest to norma, nie sygnał zanieczyszczenia czy choroby całej populacji. Jak możemy przeczytać w opracowaniu pt. &#8222;<a href="https://bibliotekanauki.pl/articles/857641.pdf">Pasożyty europejskich wolno żyjących ryb śródlądowych, ze szczególnym uwzględnieniem występujących w polskich jeziorach i rzekach</a>&#8222;:



„W większości przypadków pasożyty ryb śródlądowych są elementem równowagi ekologicznej, a ich obecność nie prowadzi do śnięć, o ile nie nakładają się dodatkowe czynniki stresowe.”



<h3 class="wp-block-heading">Najczęstsze rodzaje pasożytów w polskich rybach</h3>



W polskich rzekach, jeziorach czy sztucznych akwenach wodnych spotkać można wiele grup pasożytów ryb: pierwotniaki, przywry, tasiemce, nicienie oraz pasożytnicze skorupiaki. Choć brzmi to przerażająco to większość z nich to organizmy znane i od dawna wpisane w naturalną równowagę ekosystemów wodnych, co nie oznacza jednak, że w masowych ilościach nie mogą stanowić&nbsp;poważniejszego zagrożenia.



W naszych wodach często pojawiają się larwy przywr Diplostomum, które osiadają w soczewce oka i powodują jej zmętnienie. To jeden z najbardziej rozpowszechnionych pasożytów dzikich ryb w Polsce — spotykany m.in. u płoci, okonia, leszcza czy wzdręgi. Często obserwuje się też pasożyta zwanego „robakiem kotwicznym”, czyli Lernaea, który wwierca się w skórę ryb karpiowatych i wygląda jak cienka nitka wystająca z ciała. Wywołuje miejscowe podrażnienia, lecz dotyczy wyłącznie samej ryby. W podobny sposób funkcjonuje „wszoł rybi”, czyli Argulus — niewielki, płaski skorupiak przypominający mały dysk przyklejony do powierzchni ciała. Obecność tych pasożytów nie ma jednak znaczenia dla bezpieczeństwa mięsa.



W rybach jeziornych bywa spotykany także bruzdogłowiec szeroki, tasiemiec którego larwy mogą występować w mięśniach drapieżników takich jak szczupak czy okoń. Ten pasożyt często pojawia się w dyskusji o bezpieczeństwie gdyż teoretycznie może on stanowić zagrożenie dla ludzi, jednak jego rozwój wymaga spożycia surowej lub niedogotowanej ryby. W praktyce — przy tradycyjnej obróbce termicznej — zagrożenie jest całkowicie eliminowane.



<h3 class="wp-block-heading">Czy karpie mają pasożyty?</h3>



Karp, jako ryba stawowa żyjąca często w płytkiej i cieplejszej wodzie, naturalnie zagrożony jest większą ilością pasożytów. To jednak całkowicie normalne i typowe dla tego gatunku. W hodowlach karpia spotyka się przede wszystkim:



<ul class="wp-block-list">
<li>Pasożyty skóry i skrzeli, takie jak Dactylogyrus czy Gyrodactylus. To niewielkie robaki osiadające na skrzelach lub skórze, które w większej liczbie mogą utrudniać oddychanie rybie, jednak w mniejszych ilościach nie mają&nbsp;wpływu na rozwój ryby. Nie mają też żadnego negatywnego znaczenia dla konsumenta.</li>



<li>Pierwotniaki, m.in. kulorzęsek (Ichthyophthirius) powodujący tzw. „ospę rybią” widoczną jako drobne białe punkciki. W stawach intensywnych występuje często, ale leczy się go skutecznie i nie stanowi zagrożenia po obróbce kulinarnej. Zapobieganie ospy u karp polega m.in. na profilaktycznym wapnowaniu stawów.</li>



<li>Tasiemce jelitowe, takie jak Bothriocephalus, występujące u karpiowatych na całym świecie. Powodują chudnięcie ryby lub gorszy wzrost, ale występują w jej przewodzie pokarmowym — nie w mięsie.</li>



<li>Skorupiaki pasożytnicze, m.in. Argulus („wszoł rybi”) czy Lernaea („robak kotwiczny”). Czasem widać je gołym okiem jako płaskie, przyczepione dyski lub nitkowate struktury na skórze ryby. Same pasożyty są niegroźne dla człowieka, choć dla karpia przy dużej liczbie mogą powodować miejscowe podrażnienia. Jeśli wystąpią w dużych ilościach w akwenie mogą powodować straty w hodowli.</li>
</ul>



Wszystkie te pasożyty nie stwarzają jednak zagrożenia dla ludzi. Karp przeznaczony do sprzedaży jest dodatkowo pod bieżącą kontrolą weterynaryjną, a obróbka cieplna eliminuje wszelkie formy pasożytów w sposób całkowity. Dlatego z punktu widzenia konsumenta — również podczas Wigilii — karp pozostaje rybą bezpieczną.



<h3 class="wp-block-heading">Czy łososiowate mają pasożyty?</h3>



Ryby łososiowate — pstrągi, lipienie, trocie czy łososie — także są naturalnymi żywicielami wielu gatunków pasożytów. Różni się jedynie środowisko: chłodne, dobrze natlenione wody górskie lub zimne wody hodowlane. Choć pasożyty występują rzadziej niż u karpia, nadal są częścią biologii tych gatunków.



W hodowlach pstrąga tęczowego najczęściej spotyka się:



<ul class="wp-block-list">
<li>Pierwotniaki skrzelowe, podobne jak u karpia, ale znacznie rzadziej spotykane dzięki czystszej i zimniejszej wodzie w której są hodowane.</li>



<li>Monogenea z rodzaju Gyrodactylus — niewielkie pasożyty skóry, widoczne tylko pod mikroskopem. Mogą drażnić skórę ryby, ale nie są obecne w mięsie.</li>



<li>Larwy przywr, np. Diplostomum występujące w soczewce oka. Powodują zmętnienie oka u ryb, ale dla człowieka są niegroźne i giną podczas smażenia czy pieczenia. Warto zauważyć że nasze rodzime gatunki, jak pstrąg potokowy, wykształciły częściową odporność na larwy przywry Diplostomum.</li>



<li>Tasiemce jelitowe (Eubothrium, Cyathocephalus), które żyją w przewodzie pokarmowym ryb łososiowatych. Nie mają znaczenia dla bezpieczeństwa po usunięciu wnętrzności.</li>
</ul>







<h3 class="wp-block-heading">Po czym poznać, że ryba ma pasożyty?</h3>



Pasożyty są w większości przypadków malutkimi organizmami rzadko dostrzegalnymi gołym okiem. Stąd też naszą uwagę powinny skupić inne cechy wyglądu ryby: uszkodzenia powierzchni ciała, skóry, płetw, skrzel, braki w łuskach czy ogólny &#8222;zły&#8221; wygląd ryby. Wszystkie takie niepokojące nas objawy mogą być wynikiem działania pasożytów. Wiadomo także, że pasożyty dzielą się na te zewnętrzne i wewnętrzne, dlatego np. obecności tych drugich nie stwierdzimy zaraz po wyciągnięciu ryby z wody.



Czy jednak ryba ma pasożyty czy nie, jest to drugorzędne &#8211; kluczowe jest to, że wzrokowa kontrola nie decyduje o bezpieczeństwie mięsa. Decyduje obróbka cieplna, która zabija wszystkie pasożyty – również te mikroskopowe, niewidzialne dla nas gołym okiem.



Innym ważnym wskaźnikiem, który może decydować o obecności pasożytów u ryb jest jakość&nbsp;wody w jakiej żyją. Wcześniej wspomniany przeze mnie <a href="https://bibliotekanauki.pl/articles/857641.pdf">artykuł</a> podkreśla, że np. ciepłe, płytkie, zbiorniki, szczególnie takie z dużą ilością ryb, sprzyjają szybkiemu rozwojowi przywr, monogeneów i pasożytniczych skorupiaków. Tak więc wody chłodniejsze, o szybszym nurcie i z mniejszą ilością ryb, dają mniejsze szanse pasożytom na przetrwanie. Stąd też wyjaśnienie dlaczego łososiowate, szczególnie te żyjące całe życie w wodach bieżących, są często pozbawione jakichkolwiek pasożytów.



<h3 class="wp-block-heading">Czy nasze świąteczne ryby są bezpieczne?</h3>



Na tak postawione pytanie odpowiedź powinna być krótka: tak. Nie oszukujmy się &#8211; pasożyty w rybach są naturalne i powszechne. Powiedzenie &#8222;zdrów jak ryba&#8221; może nas wprowadzać w błąd &#8211; zakładamy bowiem, że obecność&nbsp;pasożytów u ryby jest czymś wyjątkowym i jest oznaką czy powodem jakiejś&nbsp;choroby.



Co ważne &#8211; rybie pasożyty w większości nie stanowią&nbsp;żadnego zagrożenia dla człowieka. Te natomiast, które mogłyby być&nbsp;(np. tasiemiec Bruzdogłowiec szeroki) są w Polsce bardzo rzadkie a do tego wymagałyby spożycia rybiego mięsa w stanie surowym.



Dla przeciętnego konsumenta kupującego karpia lub pstrąga — nie ma więc powodów do obaw. Polskie ryby są bezpieczne i zdrowe. Pamiętajmy jedynie o ich odpowiednim przygotowaniu poprzez smażenie, gotowanie lub inną&nbsp;obróbkę termiczną.

Kraina Pstrąga

Rybie pasożyty – dlaczego się ich boimy i czy słusznie?