Turcja – kraj leżący na styku Europy i Azji – kryje w sobie jedno z najciekawszych i najbardziej zróżnicowanych centrów występowania pstrąga potokowego (Salmo trutta). To właśnie tam, w mozaice gór, płaskowyżów i odizolowanych zlewni, wykształciły się liczne lokalne populacje tej ryby, od lat budzące zainteresowanie ichtiologów.



Nowa publikacja w <a href="https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-025-06101-y">Hydrobiologia</a> (styczeń 2026) rzuca zupełnie nowe światło na tureckie pstrągi. Artykuł „Genetic structure, species boundaries, and evidence of hybridization in Turkish brown trout populations” (Alemdag i in.) to kompleksowe badanie genetyczne 37 populacji z 12 zlewisk, próbujące odpowiedzieć na pytanie, gdzie kończy się lokalna odmiana, a zaczyna odrębny gatunek.



Autorzy postawili sobie ambitny cel: uporządkować niezwykle złożoną i momentami chaotyczną systematykę tureckich pstrągów, która przez ostatnie dekady rozrastała się wraz z kolejnymi opisami „nowych” gatunków i podgatunków, często opartych wyłącznie na cechach morfologicznych i izolacji geograficznej. Zamiast kolejnych nazw łacińskich badacze sięgnęli po narzędzia genetyczne, by sprawdzić, czy obserwowane różnice rzeczywiście odpowiadają granicom gatunkowym.



<h3 class="wp-block-heading">Cel badania tureckich pstrągów</h3>



Przez ostatnie dekady w Turcji opisywano kolejne „nowe gatunki” pstrągów – często na podstawie subtelnych różnic w ubarwieniu, kształcie ciała czy liczbie plamek. W efekcie w literaturze naukowej zaczęło funkcjonować wiele nazw odnoszących się do pstrągów z konkretnych rzek lub regionów.



Równolegle pojawiały się jednak wątpliwości: czy te różnice rzeczywiście oznaczają istnienie odrębnych gatunków, czy raczej są efektem lokalnych adaptacji w obrębie jednego, bardzo zmiennego biologicznie pstrąga potokowego?



Aby odpowiedzieć na to pytanie, zespół tureckich naukowców przeprowadził szeroko zakrojone badania struktury genetycznej pstrągów z różnych części kraju. Próbki zbierano przez wiele lat – od około 2013 roku – w kilkudziesięciu lokalizacjach, obejmujących różne zlewnie i typy rzek. Wyniki tych analiz opublikowano w 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie naukowym <a href="https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-025-06101-y">Hydrobiologia</a>.



Celem badań nie było więc tworzenie kolejnej listy „nowych gatunków”, lecz zrozumienie jak bardzo zróżnicowane genetycznie są tureckie pstrągi występujące w różnych, jakże odległych od siebie, częściach kraju.



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="405" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-1140x405.png" alt="" class="wp-image-4294" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-1140x405.png 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-300x107.png 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-768x273.png 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-1536x546.png 1536w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-2048x728.png 2048w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Zrzut-ekranu-2026-02-7-o-19.10.21-1568x557.png 1568w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Mapa lokalizacji próbek analizowanych w badaniach genetycznych tureckich pstrągów. Źródło: Alemdag i in., Hydrobiologia (2026).</figcaption></figure>



<h3 class="wp-block-heading">Pstrągi w Turcji – jakie formy i gdzie?</h3>



Może dla wielu z czytelników będzie to zaskakujące, ale Turcja to prawdziwy raj dla pstrągów. W kraju tym mamy najprzeróżniejsze typy wód pstrągowych: od wysokogórskich wartkich potoków Kaukazu, poprzez podgórskie rzeki o bardziej stabilnym przepływie, po większe i cieplejsze rzeki Anatolii. Kraj obejmuje różnorodne zlewnie: Wschodnie Morze Czarne (w tym Çoruh/Chorokh), Zachodnie Morze Czarne, Egejskie, Śródziemnomorskie, Seyhan, Ceyhan, Marmara, Aras, Kura, Tygrys i Eufrat. Te środowiska wodne różnią się warunkami: od zimnych, tlenowych potoków górskich (np. w Çoruh czy Munzur) po cieplejsze rzeki ze zmiennym przepływem w basenach śródziemnomorskich czy dopływach Tygrysu i Eufratu.



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="729" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/turkey_rivers-1140x729.jpg" alt="" class="wp-image-4284" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/turkey_rivers-1140x729.jpg 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/turkey_rivers-300x192.jpg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/turkey_rivers-768x491.jpg 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/turkey_rivers.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Rzeki w których żyją pstrągi w dorzeczu Eufratu. Na podstawie: Turan D., Aksu İ., Oral M., Kaya C., Bayçelebi E. (2021), Zoosystematics and Evolution 97(2): 471–482. Licencja: CC BY 4.0.<a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</a>, via Wikimedia Commons</figcaption></figure>



Artykuł wymienia liczne formy, wcześniej traktowane jako odrębne gatunki lub podgatunki, ale genetycznie mieszczące się w obrębie Salmo trutta. Są to m.in.:



<ul class="wp-block-list">
<li>Salmo trutta labrax – Morze Czarne i dorzecze Çoruh (Wschodnie Morze Czarne).</li>



<li>Salmo caspius – dorzecze Aras i Kura.</li>



<li>Salmo trutta macrostigma – górskie rzeki Anatolii i Taurus.</li>



<li>Salmo kottelati i Salmo ekmekciae – basen Śródziemnomorski.</li>



<li>Salmo munzuricus, Salmo baliki, Salmo okumusi, Salmo euphrataeus, Salmo fahrettini – basen Eufrat.</li>



<li>Salmo coruhensis i Salmo rizeensis – Wschodnie Morze Czarne.</li>
</ul>



<figure class="wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex">
<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1023" height="655" data-id="4286" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/16507920528_f03da44c59_b-1.jpg" alt="" class="wp-image-4286" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/16507920528_f03da44c59_b-1.jpg 1023w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/16507920528_f03da44c59_b-1-300x192.jpg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/16507920528_f03da44c59_b-1-768x492.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1023px) 100vw, 1023px" /></figure>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="395" data-id="4287" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Salmo_kottelati_-_female_208_mm_Turkey_Antalya_Province_Alakir_Stream_-_Paratype_FFR_03181-1140x395.jpg" alt="" class="wp-image-4287" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Salmo_kottelati_-_female_208_mm_Turkey_Antalya_Province_Alakir_Stream_-_Paratype_FFR_03181-1140x395.jpg 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Salmo_kottelati_-_female_208_mm_Turkey_Antalya_Province_Alakir_Stream_-_Paratype_FFR_03181-300x104.jpg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Salmo_kottelati_-_female_208_mm_Turkey_Antalya_Province_Alakir_Stream_-_Paratype_FFR_03181-768x266.jpg 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/02/Salmo_kottelati_-_female_208_mm_Turkey_Antalya_Province_Alakir_Stream_-_Paratype_FFR_03181.jpg 1329w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Salmo kottelati (<a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Salmo_kottelati_-_female,_208_mm_(Turkey,_Antalya_Province,_Alakir_Stream)_-_Paratype_FFR_03181.jpg">Wikimedia</a>)</figcaption></figure>
</figure>



Te ryby wykazują zróżnicowany wygląd – od klasycznego brązowego pstrąga z czerwonymi plamkami po srebrzyste formy – wynikający z adaptacji lokalnych, a nie odrębnych gatunków.



<h3 class="wp-block-heading">Wyniki badań i wnioski z nich płynące</h3>



Badania opublikowane w Hydrobiologia nie negują istnienia lokalnych form pstrąga, ale pokazują, że wiele z wyżej wymienionych nazw nie odpowiada odrębnym gatunkom w sensie genetycznym. Zamiast tego są to najczęściej populacje lub linie lokalne w obrębie szeroko rozumianego gatunku Salmo trutta.



Analizy wykazały, że pstrągi w Turcji cechują się bardzo wysoką różnorodnością genetyczną. To nie budzi zdziwienia – kraj leży na styku dawnych szlaków migracyjnych ryb i mógł pełnić rolę refugium w czasie zlodowaceń. Zaskakujące okazało się jednak coś innego: wiele populacji, które różnią się wyglądem i zostały opisane jako osobne gatunki, nie wykazuje istotnych różnic genetycznych. Innymi słowy – genetyka nie potwierdza ostrych granic między wieloma „tureckimi gatunkami pstrąga”.



Wnioski autorów badań są dość jednoznaczne: większość analizowanych populacji należy traktować jako linie wewnątrzgatunkowe pstrąga potokowego (Salmo trutta), a nie jako odrębne gatunki.



Różnice w wyglądzie takie jak: kształt ciała ubarwienie czy liczba i rozmieszczenie plamek, najprawdopodobniej odzwierciedlają lokalne adaptacje do warunków środowiskowych, a nie długotrwałą izolację prowadzącą do specjacji.



Autorzy publikacji piszą wprost:



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
Obserwowana zmienność genetyczna wynika w dużej mierze z różnorodności wewnątrzgatunkowej oraz lokalnych adaptacji, a nie z obecności odrębnych gatunków.
</blockquote>



Podkreślają oni jednak na koniec, że to wyniki ich badań nie oznaczają skończenia dyskusji – potrzebne są dalsze badania (np. pełne sekwencjonowanie genomu) i integracyjne podejście (genetyka + ekologia + morfologia), zwłaszcza dla słabo poznanych, izolowanych populacji.



<h3 class="wp-block-heading">Bogactwo odmian zagrożone </h3>



Artykuł mocno podkreśla, że największym wyzwaniem jest ochrona tej unikalnej różnorodności genetycznej przed ludzką ingerencją i zmianami środowiskowym. Szczególnie dużą uwagę autorzy zwracają na niebezpieczeństwa związane z niekontrolowanymi zarybieniami obcymi liniami łososiowatych (pochodzącymi z hodowli) i translokacje, powodujące hybrydyzację i utratę natywnych adaptacji. Inne wymienione zagrożenia to obserwowane zmiany klimatu, wpływające na dynamikę populacji (wyższe temperatury, susze), introdukcje gatunków inwazyjnych oraz degradacja siedlisk przez regulacje rzek.



Autorzy apelują o zarządzanie na poziomie całych zlewni: ograniczanie translokacji, promowanie łączności habitatów oraz unikanie nadmiernego &#8222;mnożenia&#8221; gatunków bez solidnych dowodów, co może utrudniać zarządzanie i ochronę populacjami tureckich pstrągów.



Link do omawianej publikacji: <a href="https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-025-06101-y">https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-025-06101-y</a> Zdjęcie na górze: <a href="https://pixabay.com/users/artyaroslavart-14359002/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">artYaroslavart</a> z <a href="https://pixabay.com/photos/flayfishing-fishing-fisherman-human-4685961/">Pixabay</a>

Kraina Pstrąga

Tureckie pstrągi – jeden czy wiele gatunków?