Wiele konstrukcji hydrotechnicznych, w tym przede wszystkim zapory, i jazy znajdujące się na Górnej Wiśle oraz jej dopływach Sole i Skawie, tworzą bariery dla organizmów wodnych uniemożliwiającą migrację. Zbiorniki wodne w Goczałkowicach, Świnnej Porębie, Porąbce i Międzybrodziu całkowicie oddzielają źródłowe odcinki tych rzek od ich dolnych fragmentów.



Rozpoczęty w 2021 roku projekt pt. „Odtworzenie ciągłości ekologicznej Wisły i dolnych odcinków rzek Soły i Skawy” może poprawić sytuację tych rzek przynajmniej na pewnych odcinkach.



<h2 class="wp-block-heading">Kilka słów o projekcie</h2>



Projekt „Odtworzenie ciągłości ekologicznej Wisły i dolnych odcinków rzek Soły i Skawy” zakłada:



<ul class="wp-block-list">
<li>Przebudowa obiektów hydrotechnicznych na Wiśle (Węzeł Dwory i Węzeł Smolice)</li>



<li>Przebudowa przepławki (Broszkowice) i budowa nowej przepławki (Bielany) na Sole na odcinku od zapory zbiornika w Czańcu do jej ujścia do Wisły</li>



<li>Budowa (Wadowice) i przebudowa (Grodzisko) przepławek oraz przebudowa istniejącego progu (Podolsze) na rzece Skawie na odcinku od zapory zbiornika Świnna Poręba do jej ujścia do Wisły</li>
</ul>



Dzięki projektowi rzeka Skawa odzyska historyczną ciągłość ekologiczną na odcinku 28 km od ujścia w górę rzeki. Rzeka Soła po zakończonych pracach powinna być drożna dla ryb na odcinek 31 km od ujścia w górę rzeki.



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="462" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Zrzut-ekranu-2023-03-9-o-22.04.37-1140x462.png" alt="" class="wp-image-1783" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Zrzut-ekranu-2023-03-9-o-22.04.37-1140x462.png 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Zrzut-ekranu-2023-03-9-o-22.04.37-300x121.png 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Zrzut-ekranu-2023-03-9-o-22.04.37-768x311.png 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Zrzut-ekranu-2023-03-9-o-22.04.37.png 1452w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Wisła z dopływami Sołą i Skawą. Gwiazdkami zaznaczono miejsca prac w ramach projektu udrażniania Wisły, Soły i Skawy.Na zielono zaznaczono odcinki ms których nie będzie już nieprzekraczalnych przeszkód bez przepławek.</figcaption></figure>



Jak możemy przeczytać na stronie projektu jego głównym celem&nbsp; jest zapewnienie swobodnej migracji dla organizmów wodnych, co przyczyni się do odbudowy cennych ekosystemów oraz ochrony bioróżnorodności. Dzięki temu zostanie poprawiony stan i potencjał jednolitych części wód powierzchniowych, a także wskaźniki morfologiczne i biologiczne. Przywrócenie ekologicznej ciągłości powierzchniowych wód płynących i spójności sieci obszarów Natura 2000 będzie miało pozytywny wpływ na szansę zachowania siedlisk przyrodniczych.



Każda z przeszkód będzie udrażniania innym rodzajem przepławki. I tak zastosowane będą: przepławka dwuszczelinowa, przepławki ryglowa, przepławka komorowa oraz przepławka dwufunkcyjna „szczotkowa”. Jeżeli jest ktoś zainteresowany szczegółami budowy i działania przepławek to polecam ten artykuł&nbsp;znajdujący się na stronie Wód Polskich &#8211;<a href="https://www.wody.gov.pl/aktualnosci/1422-o-udraznianiu-barier-migracyjnych-w-swiatowy-dzien-migracji-ryb"> O udrażnianiu barier migracyjnych&#8230;</a>



Bezsprzecznie sam projekt jest świetną inicjatywą ze strony Wód Polskich. Działania udrażniające są bardzo potrzebne na obu rzekach, o czym parę słów poniżej, natomiast pozostaje jedynie niedosyt, że w żadnym przypadku nie podjęto działań likwidujących całkowicie przeszkodę w rzece. Często bowiem stare progi czy jazy nie pełnią żadnej funkcji. Czy nie lepiej, zamiast tworzyć kosztowne konstrukcje (niekoniecznie skuteczne), rozebrać co poniektóre stopnie i oddać rzece naturalny bieg? 



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="600" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Skawa-jaz_w_Grodzisku.jpeg" alt="" class="wp-image-1790" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Skawa-jaz_w_Grodzisku.jpeg 800w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Skawa-jaz_w_Grodzisku-300x225.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/03/Skawa-jaz_w_Grodzisku-768x576.jpeg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Skawa i jaz w Grodzisku. <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skawa-jaz_w_Grodzisku.jpg" data-type="URL" data-id="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skawa-jaz_w_Grodzisku.jpg">Neno, Polish Wikipedia</a> </figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Ichtiofauna dolnych odcinków Soły i Skawy</h2>



Niedawno ukazał się raport z przeprowadzonych jesienią ubiegłego roku badań ichtiologicznych na rzece Sole. Niestety, wyniki odłowów malują pesymistyczny obraz. W rzece zaobserwowano znacząco zredukowane populacje ryb. Jako pierwszy i najważniejszy powód takiego stanu rzeczy podano zabudowę hydrotechniczną rzek oraz zablokowanie możliwości migracji ryb. Odcięcie górnego od dolnego odcinka oraz dodatkowe przegrody w postaci jazów spowodowało zablokowanie możliwości migracji takich gatunków jak pstrąg, świnka, kleń.



Przyjrzyjmy się jeszcze interesującym wskaźnikom &#8211; wynikom rejestrów Połowów z ostatnich lat, które można znaleźć na stronie <a href="https://www.pzw.org.pl/15/cms/21611/rejestry__opracowania">PZW Bielsko &#8211; Biała</a>.



Sumaryczne wyniki rejestrów sugerują&nbsp;znaczny spadek zabieranych ryb na obu rzekach.&nbsp; Na rzece Sole, jeszcze do 2016 roku, średnia była na poziomie 1 kg, a w 2019 wynosił już zaledwie 0,13 kg. Na Skawie w 2016 roku średnia wynosiła 0,9 kg, w 2019 zaledwie 0,08 kg. Patrząc na skład gatunkowy poławianych ryb, warto zauważyć, że ryby prądolubne na obu rzekach łowione (zabierane) są coraz rzadziej. Zdecydowanie mniej łowi się pstrągów, ale także świnek czy kleni. Natomiast, co ciekawe, połowy ryby, które nie przepadają za nurtem wartkich rzek, takie jak np. karpie, karasie, płocie czy też okonie i szczupaki są ciągle na podobnych poziomach. Oczywiście wyniki rejestrów połowów nie można traktować&nbsp; dosłownie ponieważ należy brać pod uwagę, że: &nbsp;



<ul class="wp-block-list">
<li>Metoda „No Kill” staje się coraz bardziej popularna,</li>



<li>Rejestry wędkarskie są z roku na rok wypełniane skrupulatniej, o czym świadczy procentowa liczba oddawanych rejestrów,</li>
</ul>



<h2 class="wp-block-heading">Obecny stan prac</h2>



Na obu rzekach, ale także na Wiśle, trwają obecnie końcowe prace budowlane, które wg harmonogramu mają zakończyć się w połowie tego roku.



Na Sole, w miejscowości Bielany, przy stromym bystrzu, budowana jest przepławka ryglowa w formie koryta obiegowego o długości całkowitej 120 metrów, która pozwoli rybom ominąć przeszkodę rzeczną. 



Tuż powyżej ujścia do Wisły, w miejscowości Broszkowice, przebudowywana jest natomiast stara konstrukcja przepławki komorowej. W ramach tego zadania przewidziano przebudowę istniejącej przepławki na nową przepławkę jednoszczelinową z wykorzystaniem elementów starej przepławki. Ponadto ma ona zostać wyposażona w monitoring.



Na Skawie w Wadowicach, w pobliżu ujęcia wody dla miasta, powstać ma&nbsp; przepławka dwufunkcyjna, służąca rybom jak i kajakarzom, omijająca niewielki, acz groźny dla kajakarzy próg. Obecnie przepławka jest w trakcie budowy. Również dwie pozostałe inwestycje planowane na Skawie są w trakcie realizacji i wiele wskazuje na to że w połowie tego roku wszystkie zostaną ukończone.



<iframe loading="lazy" width="680" height="400" src="https://www.youtube.com/embed/0xIUfHcEC5M" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen></iframe>



Zdjęcie na górze:



Jaz w Grodzisku,<a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Grodzisko_Jaz_na_Skawie_1.jpg"> D T G, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons</a>

Kraina Pstrąga

Udrażnianie Soły i Skawy – czy na ratunek nie jest za późno?