27 lutego Parlament Europejski przyjął po głosowaniu nowe rozporządzenie dotyczące renaturyzacji, tzw. Nature Restoration Law (NRL). Jej celem ma być stworzenie nowych zasad dotyczących ochrony, ale przede wszystkim odtwarzania przyrody w UE. Przyjęte zasady mają pomóc uratować bioróżnorodność a także poprawić stan rzek i mórz.



Ważnym punktem NRL jest temat ochrony rzek. Rozporządzenie to ma na celu przywrócenie rzek naturalnie płynących i nieposiadających barier. Do 2030 roku 25 tys. km rzek ma mieć odtworzony swobodny i niezakłócony bieg. Jest to z pewnością bardzo ambitny plan, ale warto zauważyć, że obecnie <a href="https://www.researchgate.net/publication/374555381_Over_200000_kilometers_of_free-flowing_river_habitat_in_Europe_is_altered_due_to_impoundments">w Europie mamy ponad 200 000 kilometrów rzek, których ciągłość została zaburzona w wyniku spiętrzeń</a>. Jeżeli rozporządzenie NRL zostanie skutecznie zrealizowane pozwoli to na odtworzenie ciągłości kilkunastu procent przekształconych rzek europejskich.



Z punktu widzenia ochrony bioróżnorodności europejskich rzek jest to bardzo dobra wiadomość, jednakże, co może być trochę niepokojące, nie znamy obecnie żadnych szczegółów w jaki sposób odbywać się ma renaturyzacja i jak należy rozumieć pojęci &#8222;rzeki wolno płynącej&#8221; (czy też rzeki pozbawionej barier, z ang. free-flowing river). Podobne obawy mają także naukowcy zajmujący się ochroną bioróżnorodności. W opublikowanym kilka tygodni temu <a href="https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/wat2.1717">artykule</a> (&#8222;Reviving Europe&#8217;s rivers: Seven challenges in the implementation of the Nature Restoration Law to restore free-flowing rivers&#8222;, Wires Water) przez badaczy z Uniwersytetu Zasobów Naturalnych i Nauk Przyrodniczych w Wiedniu wymienione zostało siedem wyzwań, które mogą utrudnić realizację celów zawartych w NRL. 



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="608" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-1140x608.png" alt="" class="wp-image-2746" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-1140x608.png 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-300x160.png 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-768x410.png 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-1536x819.png 1536w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-2048x1092.png 2048w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2024/03/Zrzut-ekranu-2024-03-6-o-17.07.20-1568x836.png 1568w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption">Siedem wyzwań dotyczących skutecznego wdrożenia europejskiego prawa o przywracaniu przyrody, które zakłada utworzenie 25000  km swobodnie płynących rzek do 2030 r. (źródło: &#8222;<a href="https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/wat2.1717">Reviving Europe&#8217;s rivers: Seven challenges in the implementation of the Nature Restoration Law to restore free-flowing rivers</a>&#8222;)</figcaption></figure>



Według autorów artykułu najważniejszym wyzwaniem jest opracowanie dobrze zdefiniowanego pojęcia rzeki swobodnie płynącej i zalecają stosowanie podejścia holistycznego, definiując rzeki swobodnie płynące jako całe systemy rzeczne, w których na funkcje i usługi ekosystemu nie mają wpływu żadne zmiany w ciągłości rzecznej. Rzeka swobodnie płynąca to wg autorów taka, której pozwala się na nieograniczony przepływ i wymianę wody, energii, materiałów oraz organizmów wodnych w całym systemie rzecznym. Naukowcy obawiają się o to, aby definicja swobodnie płynącej rzeki nie została ograniczona tylko do pewnych odcinków rzek oraz niektórych ograniczonych działań renaturyzacyjnych.



Innym istotnym problemem, na który wskazują autorzy artykułu, jest obecnie trudna do określenia całkowita ilość barier na europejskich rzekach (która jest najprawdopodobniej niedoszacowana) i ocena ich wpływu na systemy rzeczne. Wynika to z braku ogólnej definicji tego, co stanowi barierę. Chociaż tylko większe zapory mogą utrudniać przepływy hydrologiczne to prawie wszystkie bariery zakłócają transport osadów i ruch organizmów wodnych, wpływając w ten sposób na ogólną strukturę i dynamikę ekosystemów rzecznych. W planowaniu udrażniania rzek należy więc uwzględniać nie tylko wielkość barier, ale ich gęstość występowania w danej rzece czy też dorzeczu.



Autorzy artykułu podkreślają także, że przywrócenie łączności rzecznej wymaga przyjęcia kompleksowego podejścia, które będzie uwzględniać konieczność korzystania z rzek przez człowieka do celów pitnych oraz w takich branżach jak rolnictwo, leśnictwo, transport czy produkcja energii. Wymagać to będzie starannego planowania, monitorowania i wdrażania ale także stałej dyskusja społeczności, inwestorów oraz organów rządowych.

Kraina Pstrąga

Unia Europejska chce renaturyzacji rzek