Wody Polskie opublikowały wykaz blisko czterech tysięcy progów, jazów i stopni wodnych, które – według założeń – mogą zostać wykorzystane do rozwoju energetyki wodnej. Analiza udostępnionych danych pokazuje, że spora część z tych obiektów stanowią bardzo niskie budowle zlokalizowane na małych ciekach. Rodzi to pytanie, na ile wskazywany potencjał ma realny realny, a na ile pozostaje wyłącznie teoretycznym zapisem na papierze.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Małe elektrownie wodne na bazie istniejącej infrastruktury – wstępna ocena danych</h3>



Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie na swoich stronach <a href="https://www.gov.pl/web/wody-polskie/potencjal-energetyki-wodnej-w-polsce">opublikowało artykuł dotyczący potencjały energetyki wodnej w Polsce wraz z wykazem administrowanych obiektów hydrotechnicznych</a>, które – według założeń – mogą zostać wykorzystane do rozwoju tejże energetyki. Zestawienie to obejmuje kilka tysięcy istniejących budowli, takich jak jazy, progi i stopnie wodne, i ma wskazywać potencjał rozwoju małych elektrowni wodnych bez konieczności budowy nowych zapór czy zbiorników.



W wykazie załączonym do publikacji Wód Polskich znajduje się 3780 obiektów hydrotechnicznych, dla których podano m.in. lokalizację, ciek, typ budowli oraz szacowaną wysokość piętrzenia. Są to obiekty bardzo zróżnicowane pod względem funkcji i wieku, jednak zdecydowaną większość stanowią proste budowle piętrzące lub stabilizujące dna rzek, takie jak: jazy, progi i niskie stopnie wodne. Zdecydowana część z nich powstała wiele lat temu i na pewno nie była projektowana z myślą o produkcji energii elektrycznej.



Analiza rozkładu wysokości obiektów pokazuje bardzo wyraźną dominację niskich budowli. Około 1/3 obiektów ma wysokość do 1 m a niemalże połowa mieści się w przedziale 1–2 m. Obiekty wyższe niż 5 m stanowią zaledwie około 2% wszystkich obiektów z zestawienia. Oznacza to, że oczekiwany potencjał hydroenergetyczny wskazany w wykazie opiera się przede wszystkim na bardzo niskich progach, których jednostkowa zdolność produkcji energii jest ograniczona.



Zestawienie obejmuje obiekty zarówno na dużych rzekach, jak i na bardzo małych ciekach. Warto jednak zwrócić uwagę, że spora liczba obiektów występuje na rzekach górskich i podgórskich będących oczywiście wodami krainy pstrąga i lipienia. Są to często rzeki o krótkim biegu i niskich przepływach. Przykładowo w wykazie znajduje się 50 obiektów na rzece <a href="https://krainapstraga.pl/lowiska/pzw-bielsko-biala/zylica">Żylicy</a>, będącym dopływem Soły o długości niewiele ponad 20 km. Jeszcze krótszym ciekiem, bo zaledwie o długości ok. 9 km, jest <a href="https://krainapstraga.pl/lowiska/pzw-nowy-sacz/homerka">Homerka</a> (dopływ Kamienicy) w Beskidzie Sądeckim, na której zlokalizowane są 43 obiekty o &#8222;potencjale hydrotechnicznym&#8221;. 



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="768" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/ZYLICAZG20150817.jpg" alt="" class="wp-image-4199" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/ZYLICAZG20150817.jpg 1024w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/ZYLICAZG20150817-300x225.jpg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/ZYLICAZG20150817-768x576.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">Żylica w Szczyrku (autor: ZIGI2014, via <a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ZYLICAZG20150817.JPG">Wikimedia Commons</a>)</figcaption></figure>



Inne rzeki które mają po kilkadziesiąt obiektów wymienionych w wykazie to: Łososina, Królówka, Łękawka, Zubrzyca, Strzegomka, Bystrzyca, Kwisa.



Warto więc zauważyć że w wielu przypadkach są to rzeki krótkie, o dużym zagęszczeniu poprzecznych budowli, gdzie często pojedynczy próg występuje średnio co kilkaset metrów.



Istotnym elementem wykazu jest informacja o istnieniu przepławek. Dane pokazują, że zdecydowana większość niskich progów (≤ 2 m) nie posiada żadnych urządzeń umożliwiających migrację ryb. W skali całego zestawienia przepławki występują jedynie przy niewielkim odsetku obiektów, głównie przy wyższych stopniach



<h3 class="wp-block-heading">Czy tysiące małych progów to już potencjał energetyczny?</h3>



Według Wód Polskich udostępnienie niemal 4 000 lokalizacji w całym kraju może przełożyć się na roczną produkcję energii na poziomie 4,86 TWh. Nie jestem specjalistą w dziedzinie hydroenergetyki i nie podejmuję się oceny, na ile takie wartości są możliwe do osiągnięcia w praktyce. Analiza samego wykazu obiektów pokazuje jednak, że w wielu przypadkach są to małe cieki, niewielkie rzeki, często o niestabilnych przepływach rocznych, szczególnie w okresie letnim. Zwraca też uwagę duże zagęszczenie stopni wodnych na niektórych rzekach, co rodzi pytanie, czy przy barierach występujących co kilkaset metrów możliwe jest rzeczywiste wykorzystanie ich wszystkich.



Dodatkowo, w przypadku małych rzek i potoków, budowa skutecznej przepławki przy jednoczesnym wykorzystaniu progu energetycznie bywa bardzo problematyczna, a czasem wręcz niemożliwa bez istotnej przebudowy całego obiektu, co może zdecydowanie obniżyć&nbsp;opłacalność inwestycji. 



<h3 class="wp-block-heading">Wnioski z przedstawionego wykazu</h3>



Opublikowany wykaz pokazuje skalę istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej w Polsce oraz jej teoretyczne znaczenie dla energetyki wodnej. Analiza zawartych w nim danych wskazuje jednak, że potencjał ten opiera się w dużej mierze na niskich progach zlokalizowanych na niewielkich rzekach. Patrząc na te liczby – zwłaszcza na dużą liczbę niskich stopni pozbawionych przepławek – pojawia się refleksja nad zasadnością ich dalszego utrzymywania. Pozostaje pytanie, dlaczego temat ich likwidacji, udrażniania i przywracania ciągłości rzek wciąż pozostaje na marginesie.

Kraina Pstrąga

Wielkie oczekiwania wobec małych rzek i tysięcy progów