Czas tarła pstrąga

Krótkie dni i obniżająca się temperatura wody to dwa główne czynniki motywujące pstrągi potokowe do odbycia wędrówki w górę strumienia w celu odbycia tarła. Wędrówki te mogą być niekiedy długie, i można je mierzyć w kilometrach, na innych jednak rzekach, bogatych w dobre miejsca do złożenia ikry mogą być znacznie krótsze.

Odpowiednie miejsca do złożenia ikry muszą spełniać pewne wymagania, przede wszystkim jednak na dnie rzeki musi znajdować się odpowiedni materiał, najlepiej żwir o wielkości 32-64 mm. W takim żwirze pstrągi kopią gniazda tarłowe.

Początek wędrówki

Nie wiemy tak na prawdę co jest tym podstawowym czynnikiem stymulującym ryby do odbycia tarła. Większość badań potwierdza jednak, że jednym z głównym elementów jest tutaj temperatura wody. Gdy ta spadnie do 11^oC – 10^oC to wtedy pstrągi są w drodze na tarliska, bądź w jego pobliżu, a przy temperaturze 8-9 stopni tarło jest w pełni. Stąd też tarło pstrąga na naszych rzekach może być znacznie rozciągnięte w czasie. O ile na rzekach górskich, czy małych strumieniach położonych w środkowej i wschodniej części Polski tarło odbywa się już w październiku, to w wodach większych, osłoniętych lasami, oraz spokojniej płynących, jak np. na Pomorzu może ono odbywać się znacznie później, nawet w grudniu. Czas tarła może być genetycznie zdeterminowany przez zimowy reżim temperaturowy środowiska naturalnego ryb, i tak dostosowany, aby narybek zaczął żerować w optymalnym czasie na wiosnę.

Innym stymulatorem dla ryb może być podniesiony poziom wody. Po sierpniowej niżówce mamy bowiem często podniesienie się poziomu wód we wrześniu. Ryby, które czeka czasami dłuższa wędrówka, mogą już wtedy powoli przemieszczać się w górę rzeki, a dzięki wyższej wodzie są w stanie dotrzeć wyżej, lub też łatwiej pokonać przeszkody jak np. niewielkie progi. Wyższa woda zapewnia też większe bezpieczeństwo. Innym stymulatorem do rozpoczęcia wędrówki na tarliska może być mniejsza ilość światła w ciągu dnia.

Warto dodać że pstrągi mają zdolność pokonywania przeszkód, które dla innych ryb, także ryb prądolubnych jak np. lipienie, mogą być z byt trudne do pokonania. Przyjmuje się że pstrąg jest w stanie pokonać próg o wysokości do 0,8 – 1m. Jednak, aby tak się stało, woda tuż poniżej przeszkody powinna być ok. dwa razy głębsza niż wysokość przeszkody.

Tarło

Po dotarciu na tarliska samice i samce pstrąga dzielą się swoimi naturalnymi rolami. Samice szukają idealnego miejsca do złożenia ikry a samce… im w tym nie pomagają, często wręcz przeszkadzając, poprzez ciągłe ataki. Gdy w końcu samica zdecyduje o wyborze miejsca zaczyna oczyszczać je z zalegającego na dnie osadu. Tuż przed złożeniem ikry wykupuje ogonem dołek. W tym momencie samce czekają już ustawione obok samicy, jednocześnie walcząc między sobą o dostęp do samicy. Większe ryby przeganiają te mniejsze i starają się nie dopuścić innych w okolice budowanego gniazda. Akt złożenia i zapłodnienia ikry trwa krótko. Gdy samica złoży całą ikrę to gniazdo jest następnie przysypywane delikatnie warstwą żwiru. Przez krótki okres czasu tuż po zakopaniu ikry pstrągi znajdują się jeszcze w pobliżu gniazd, chroniąc dostępu do niego przed innymi rybami. Po kilku jednak dniach zaczynają opuszczać tarlisko.

Przyjmuje się że tarło pstrąga potokowego trwa zazwyczaj od 2 do 4 tygodni. Brytyjscy naukowcy opisują^* jednakże ciekawy przypadek tarła dwuetapowego. Zdarza się bowiem, iż żyjące w jednej rzece pstrągi, mogą do tarła podchodzić w różnym czasie, co może wynikać z ich pochodzenia. Dzikie stada ryb, lepiej „znające” lokalne uwarunkowania, przystąpią w innym momencie do tarła niż np. ryby pochodzące z zarybień.

Powrót

Po odbyciu tarła pstrągi zaczynają spływać w dół rzeki. Robią to w różnym tempie w zależności od panujących w rzece warunków: nurtu, temperatury wody, dostępnych schronisk. Wpływ na tempo spływania ma także zmęczenie ryby pod odbytym tarle.

Miejsca gdzie ryby odpoczywają po tarle to często miejsca bardzo spokojne, szeroko rozlane baseny o niezbyt dużej głębokości. Pstrągi szukają po prostu miejsc, gdzie będą mogły odpocząć i przeczekać do wiosny, gdy w wodzie pojawi się więcej pokarmu i temperatura wody podniesie się.

Jeżeli w okresie tuż po tarle przepływy wody są większe niż zazwyczaj to osłabione ryby mogą dać się znieść dalej niż zwykle, nawet kilkanaście kilometrów w dół od tarlisk. Dopiero gdy temperatura wody osiągnie minimum 9-10^oC ryby zaczynają być bardziej aktywne w poszukiwaniu lepszych miejsc do żerowania. Opuszczają wtedy spokojniejsze, zimowe stanowiska i ustawiają się w miejscach o silniejszym nurcie.

---

Zdjęcie nad artykułem: Photo by Jack Charles on Unsplash

^* Dr D. J. Solomon & Dr G. W. Lightfoot, 2008. „The thermal biology of brown trout and Atlantic salmon” , Published by: Environment Agency