Wraz z nasilającymi się epizodami letnich upałów i występującymi w tym czasie niżówkami coraz częściej zwraca się uwagę na zanik odpowiednich siedlisk dla ryb zimnolubnych, takich jak np. pstrąg potokowy. Te tzw. &#8222;ostoje termiczne&#8221; są miejscami o kluczowym znaczeniu dla przetrwania okresów wysokiej temperatury wody. Ostoje powstają zwykle w strefach dopływów, wysięków wód podziemnych, <a href="https://krainapstraga.pl/post/drzewa-na-ratunek">w odcinkach silnie zacienionych</a> lub w partiach rzek o zróżnicowanej morfologii dna, gdzie lokalnie utrzymuje się chłodniejsza woda. 



Na znaczenie tych mikrosiedlisk w dynamicznym krajobrazie rzecznym zwracają naukowcy, którzy opublikowali na początku tego roku badania w czasopiśmie Transactions of the American Fisheries Society. Artykuł pt. “<a href="https://doi.org/10.1093/tafafs/vnaf062">Context-dependent movement and emigration of Brown Trout among thermal refuge zones in a dynamic riverscape</a>” analizuje zachowanie pstrągów w rzece Housatonic River w sezonach letnich 2022 i 2024 roku.



<h3 class="wp-block-heading">Telemetria i modelowanie ruchu ryb</h3>



Autorzy badania wykorzystali pasywną telemetrię radiową, aby śledzić przemieszczanie się oznakowanych osobników pomiędzy wyznaczonymi strefami w obrębie ostoi termicznych oraz między ostojami a głównym nurtem rzeki. Zastosowany model pozwalał oszacować prawdopodobieństwo przebywania w danej strefie, przemieszczania się między strefami, emigracji oraz detekcji ryb. W analizie uwzględniono wpływ temperatury wody, przepływu oraz obecności drapieżników.



W pierwszym roku badań, przy względnie stabilnych warunkach hydrologicznych, pstrągi wykazywały wysoką wierność wobec konkretnych ostoi termicznych. Gdy temperatura wody przekraczała 19°C, ryby znacznie częściej przebywały w centralnych, najchłodniejszych partiach stref rzeki o wolniejszym nurcie, co wydaje się zrozumiałe z fizjologicznego punktu widzenia. Wraz ze wzrostem temperatury rośnie tempo metabolizmu, a tym samym zapotrzebowanie na tlen, którego rozpuszczalność w cieplejszej wodzie spada. Wybór chłodniejszych, stabilniejszych fragmentów ostoi pozwala więc ograniczyć stres termiczny i zmniejszyć koszt energetyczny funkcjonowania organizmu.



Zaobserwowano również wyraźny rytm dobowy przemieszczeń, co można tłumaczyć zarówno zmiennością temperatury w ciągu dnia, jak i presją drapieżników oraz aktywnością pokarmową. W godzinach nocnych i wczesnoporannych, gdy woda była chłodniejsza, ryby częściej opuszczały najzimniejsze fragmenty ostoi i przemieszczały się w kierunku miejsc lepszych do żerowania. Wraz ze wzrostem temperatury w ciągu dnia powracały do bardziej stabilnych termicznie stref.



W praktyce oznaczało to, że przy umiarkowanej dynamice rzeki i stałych przepływach ostoje termiczne pełniły funkcję względnie stabilnych miejsc schronienia, a zachowanie ryb miało uporządkowany, przewidywalny charakter.



Sytuacja zmieniła się w 2024 roku, kiedy częściej obserwowano wyższe przepływy wody w głównym nurcie, spowodowane intensywniejszymi opadami deszczu. W tych warunkach pstrągi wykazywały znacznie większą ruchliwość i intensywnie przemieszczały się między strefami o różnych przepływach i temperaturze. Co istotne, w warunkach wysokiej wody zanikł także wcześniejszy wzorzec dobowych migracji.



Autorzy podkreślają zależność przemieszczania się ryb od aktualnych warunków hydrologicznych i panującej temperatury, jednocześnie wskazując, że strefy chłodnej wody nie stanowią izolowanych „wysp”, w których gromadzą się ryby zimnolubne, lecz są elementem większej, dynamicznej sieci siedlisk.



<h3 class="wp-block-heading">Ochrona siedlisk to także ochrona ciągłości</h3>



Najważniejszy wniosek płynący z publikacji jest szczególnie istotny z punktu widzenia zarządzania wodami: ochrona ostoi ryb zimnolubnych, takich jak np. pstrągi, nie może ograniczać się do wyznaczania pojedynczych miejsc. Skuteczność takiej ochrony zależy przede wszystkim od zachowania łączności poszczególnych elementów siedliska rzecznego. Oznacza to potrzebę ochrony dopływów, źródlisk oraz stref ze stojącą wodą, jak i zachowania naturalnej zmienności przepływu. W warunkach postępującego ocieplenia klimatu odejście od takiego podejścia może być katastrofalne dla ryb preferujących chłodniejsze wody.



Badanie opublikowane w Transactions of the American Fisheries Society pokazuje, że skuteczna ochrona gatunków zimnolubnych wymaga myślenia o rzece jako o dynamicznym systemie, a nie zbiorze punktowych siedlisk. 



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@adam_skrinnikoff?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Adam Skrinnikoff</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-stream-running-through-a-lush-green-forest-CBt7ywundNY?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Dlaczego pstrąg nie siedzi w jednym miejscu

Komentarze