
<p><strong>W ostatnim czasie coraz częściej słyszymy o projektach udrożnienia polskich rzek. Większość z nich opiera się jednak tylko i wyłącznie na budowie bądź remoncie przepławek, przy jednoczesnym pozostawieniu już istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej. Czy jednak taka strategia jest właściwa? Czy nie należy podejść do tego problemu bardziej radykalnie i przynajmniej w niektórych przypadkach rozważyć całkowitą likwidację budowli rzecznych, które blokują naturalny przepływ wody?</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading">Dam Removal Award</h2>



<p><strong><a href="https://damremoval.eu/dam-removal-award-2022/">Dam Removal Europe</a></strong>, koalicja koordynowana przez World Fish Migration Foundation, organizuje wyjątkowy w skali świata coroczny konkurs <strong>Dam Removal Award</strong> dla najbardziej innowacyjnych i inspirujących projektów usuwania zapór na rzekach w Europie. Nagroda ta ma na celu uhonorowanie ludzi i organizacji zaangażowanych w tego typu projekty i zachęcenie innych do podjęcia pracy na rzecz przywracania swobodnego przepływu rzek. W 2023 roku nagroda zostanie przyznana najlepszemu projekty usuwania zapór zakończonemu w 2022 roku. Zwycięzca, który zostanie ogłoszony podczas konferencji Dam Removal Europe w Manchesterze w maju 2023 roku, otrzyma 10 000 euro nagrody.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="641" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-1140x641.jpeg" alt="" class="wp-image-1911" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-1140x641.jpeg 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-300x169.jpeg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-768x432.jpeg 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-1536x864.jpeg 1536w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion-1568x882.jpeg 1568w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2023/04/DREAward2022_banner_websiteversion.jpeg 1920w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /></figure>



<p>Niestety na <a href="https://damremoval.eu/dam-removal-award-2022-nominees/">liście kandydatów</a> do otrzymania tego wyróżnienia nie ma żadnego projektu zrealizowanego w naszym kraju. No cóż &#8211; akurat w ubiegłym roku nie zostało u nas ukończone żadne spektakularne przedsięwzięcie. O zwycięstwo w konkursie powalczą trzy projekty zrealizowane w Wielkiej Brytanii i po jednym z Hiszpanii i Litwy.  </p>



<p>O tym jak podchodzi się do kwestii likwidacji barier na rzekach w Europie świadczyć może <a href="https://damremoval.eu/dam-removal-map-europe/" data-type="URL" data-id="https://damremoval.eu/dam-removal-map-europe/">mapa</a> zamieszczona na stronie Dam Removal Europe. Jak widać wyraźnie najwięcej projektów realizowanych jest w Europie Zachodniej oraz w Skandynawii. Nasz kraj na razie co odstaje od czołówki, co wcale nie oznacza, że nic się nie robić na rzecz poprawy drożności wód w Polsce.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Najnowsze projekty udrażniania rzek</h2>



<p>Całkiem niedawno <a href="https://krainapstraga.pl/post/udraznianie-soly-i-skawy-czy-na-ratunek-nie-jest-za-pozno">przedstawiałem tutaj</a> szczegóły realizowanego obecnie projektu udrożniania rzek Soły, Skawy i górnej Wisły. Poprzez budowę serii przepławek na budowlach hydrotechnicznych zostanie odzyskana <strong>ciągłość ekologiczna dla rzeki Soły i Skawy </strong>na łącznej długości ok. 60 km. Jest to dobra wiadomość, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę pogarszający się z roku na rok stan ichtiofauny w obu rzekach. Jeśli przepławki zostaną poprawnie wykonane i będą spełniały swoją podstawową funkcję, a więc pozwolą w pokonywaniu przez ryby istniejącej bariery, to jest szansa, że skomunikowane na nowo odcinki pozwolą na migrację tarłową niektórych gatunków ryb. Może to przyczynić się do poprawy stanu populacji tychże gatunków.</p>



<p>Szkoda jedynie, że w ramach tego projektu nie udało się całkowicie usunąć&nbsp;choćby jednej z przeszkód. Przepławki, choć pomagają odzyskać ciągłość ekologiczną, nie są rozwiązaniem idealnym, a przede wszystkim będę one wymagać regularnych kontroli i zapewne remontów co jakiś czas.</p>



<p>Znacznie ciekawszym rozwiązaniem jest <strong>całkowita likwidacja barier</strong>, albo przynajmniej taka ich przebudowa, aby całe koryto rzeki pozwalało na pokonanie przeszkody. Tego typu działanie zostało w tym roku zrealizowane na <strong>Kamienicy Nawojowskiej</strong> w Nowym Sączu. Zamiast budować przepławkę zdecydowano tutaj o całkowitej przebudowie a nawet likwidacji istniejących progów, tak aby powstała w zamian pochylnia kamienna z bystrotokiem umożliwiała migrację ryb.  Czy projekt zostanie zgłoszony do przyszłorocznego konkursu Dam Removal Award? Myślę, że można spróbować.</p>



<iframe loading="lazy" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FPGWWodyPolskie%2Fposts%2Fpfbid027CSDa9YaaPEuUajTJzddUfCuo3Koud55t1WGCHZvgGQuHsESouS6Wxp8g8UJCFGhl&#038;show_text=true&#038;width=500" width="500" height="812" style="border:none;overflow:hidden" scrolling="no" frameborder="0" allowfullscreen="true" allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share"></iframe>



<h2 class="wp-block-heading">Przyszłe projekty rewitalizacji &#8211; tylko przepławki</h2>



<p>W ostatnich dniach znów głośno zrobiło się o Odrze a to za sprawą nowej ustawy, która została przygotowana w ekspresowym tempie.   Ministerstwo Infrastruktury poinformowało, że do prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów trafiła <strong>ustawa o rewitalizacji Odry</strong>, której celem jest lepsza ochrona środowiska wodnego na wypadek katastrofy ekologicznej. Nowe prawo koncentruje się na szerokim zakresie prac budowlanych w dorzeczu rzeki Odry i ma na celu wsparcie inwestycji w poprawę stosunków wodnych. </p>



<p>W proponowanej ustawie próżno jednak szukać planowanych projektów polegających na rozbieraniu jazów, zapór czy innych przeszkód rzecznych. I choć kilka razy wspomniana jest &#8222;renaturyzacja&#8221; pewnych odcinków rzek to, jak można przeczytać w projekcie ustawy, ma ona przede wszystkim polegać na budowie przepławek. Są one planowane m.in na rzekach: <strong>Dzierżęcince, Płoni, <a href="https://krainapstraga.pl/lowiska/pzw-walbrzych/nysa-klodzka-rzeka">Nysie Kłodzkiej</a>, <a href="https://krainapstraga.pl/lowiska/pzw-walbrzych/bystrzyca-rzeka-2">Bystrzycy</a></strong> oraz<strong> <a href="https://krainapstraga.pl/lowiska/pzw-opole/biala-glucholaska-rzeka">Białej Głuchołaskiej</a></strong>. Czy budowa przepławki to już &#8222;renaturyzacja&#8221; danej rzeki? Śmiem wątpić i uważam wręcz, że słowo &#8222;renaturyzacja&#8221; jest wręcz nadużywane w proponowanej uchwale. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Korzyści z likwidacji barier rzecznych</h2>



<p>Wróćmy jeszcze na chwilę do organizacji Dam Removal Europe. Na jej stronie internetowej znajdziemy wiele ciekawych przykładów usuwania różnego rodzaju przeszkód rzecznych. Autorzy strony podkreślają w publikowanych treściach, że usuwanie zapór staje się coraz bardziej realistycznym, opłacalnym i korzystnym podejściem do odbudowy rzek. </p>



<p>Warto pamiętać, że wszystkie tamy i zapory to przede wszystkim konstrukcje wymagające okresowej konserwacji i napraw. Starsze tamy są szczególnie narażone na zagrożenia związane z sedymentacją i trudnymi warunkami pogodowymi (zlodowacenia, powodzie). W kontekście zmian klimatycznych oraz większych wahań poziomów wód, powinno się dodatkowo zwrócić uwagę szczególnie na starsze tamy, które nie muszą wcale zapewniać bezpieczeństwa. Niestety, społeczeństwo nie zdaje sobie sprawy z potencjalnych zagrożeń związanych z tamami i jazami, a temat ten w ogóle nie pojawia się przestrzeni publicznej. </p>



<p>Inny temat, który w ogóle nie jest poruszany jako argument za likwidacją barier jest argument finansowy. Usuwanie zapór jest generalnie tańsze niż naprawa i konserwacja już istniejących zapór wykonywana co kilka, kilkanaście lat oraz budowa przepławek dla ryb. Jeżeli więc na rzekach istnieją nieużywane stare jazy, progi, zapory, to rozebranie ich powinno być realizowane tak szybko jak tylko możliwe, tak, aby nie generować w przyszłości dodatkowych kosztów. </p>



<p>Warto pamiętać także o innym aspekcie związanym z udrażniania rzek.  Otóż podstawą odbudowy środowisk słodkowodnych w Europie są ważne wymogi prawne UE, a przywrócenie ciągłości rzek jest jej fundamentalną częścią. Zgodnie z warunkami Ramowej Dyrektywy Wodnej Unii Europejskiej, europejskie państwa członkowskie w Komisji Europejskiej z 2000 roku zgodziły się osiągnąć „<em>dobry stan ekologiczny</em>” we wszystkich jednolitych częściach wód do 2027 roku!</p>



<p>Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@miloslopusina?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Milos Lopusina</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/kUkUvIyvTKM?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></p>


Kraina Pstrąga

Kiedy zaczniemy likwidować rzeczne bariery?

Komentarze