Temat który powraca jak bumerang każdej mroźnej zimy. To właśnie wtedy kormorany przenoszą się z zamarzniętych jezior i zbiorników nad rzeki, a ich żarłoczność i rosnąca z roku na rok liczebność stają się coraz większym problemem dla lokalnych populacji ryb. Wędkarze i rybacy biją na alarm a miłośnicy ptaków i ekolodzy stają po stronie kormoranów. Europejski plan zarządzania populacją kormoranów ma ruszyć w tym roku a temat staje się szczególnie gorący w zimowych miesiącach.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Zimowa presja kormoranów &#8211; duży problem małych rzek</h3>



Z początkiem stycznia przyszły do Polski mrozy. Zamarzły jeziora, starorzecza i zbiorniki zaporowe, a wraz z lodem zniknęła dla ptaków wodnych możliwość żerowania. Kormorany zrobiły więc to, co robią od lat w każdą mroźną zimę – w poszukiwaniu pokarmu przeniosły się na rzeki. Kiedyś kormorany były typowymi ptakami wędrownymi i odlatywały z Polski na zimę. Obecnie, ze względu na zmiany klimatu i łagodniejsze zimy, coraz więcej kormoranów decyduje się na pozostanie w Polsce, zimując właśnie nad niezamarzniętymi rzekami. W wielu miejscach skoncentrowały się w dużych stadach, często w samym środku miast, stając się nie lada atrakcją dla mieszkańców, którzy nigdy kormoranów nad swoimi rzekami nie widzieli. Jak zwykle jednak w takiej sytuacji w mediach społecznościowych zawrzało.



Zdjęcia stad kormoranów zimą nad Wisłą, Odrą, ale także znacznie mniejszymi rzekami szybko obiegają internet, a u znacznej części wędkarzy wywołują wręcz „palpitacje serca”. Trudno się dziwić – ptaki te są wyjątkowo żarłoczne i skuteczne jeśli chodzi o polowanie na ryby. Czy w związku z tym populacje ryb z mniejszych rzek mają w ogóle jakieś szanse na przetrwanie?



<h3 class="wp-block-heading">Ptak, który uniknął&nbsp;zagłady</h3>



W ciągu ostatnich kilku dekad populacja kormoranów (Phalacrocorax carbo) w Europie przeszła dramatyczną transformację – od gatunku zagrożonego wyginięciem do jednego z największych sukcesów ochrony przyrody na kontynencie. W połowie XX wieku kormorany w Europie były gatunkiem rzadkim i zagrożonym. Polowania, niszczenie siedlisk oraz zanieczyszczenie środowiska doprowadziły do drastycznego spadku ich liczebności. W latach 60-tych szacowano, że w całej Europie gniazdowało zaledwie około 5 000 par lęgowych. Kluczowym momentem w historii kormoranów było wprowadzenie unijnej Dyrektywy Ptasiej w 1979 roku. Dokument ten, będący fundamentem europejskiej polityki ochrony ptaków, objął kormorany ścisłą ochroną prawną. Zakazano polowań, niszczenia gniazd oraz siedlisk, co stworzyło warunki do odbudowy populacji. W latach 80-tych liczba par wzrosła do ok. 13 500 a obecnie szacunki mówią o ponad 1,5–2 milionach osobników, wliczając ptaki lęgowe i zimujące w Europie. To oznacza wzrost rzędu setek lub tysięcy procent w ciągu kilkudziesięciu lat.



<h3 class="wp-block-heading">Żarłoczność kormoranów</h3>



Kormorany, znane ze swojej skuteczności w zdobywaniu pożywienia, odgrywają istotną rolę w ekosystemach wodnych, zarówno dzikich, jak i hodowlanych. Ich dieta składa się głównie z ryb, które zjadają przez cały rok i są jednymi z najbardziej efektywnych ptaków drapieżnych w Europie w tej kwestii. Przeciętny dorosły kormoran zjada od 180 do 500 gramów ryb dziennie, w zależności od pory roku i warunków żerowania. Ta wartość może się różnić, ale średnio kormoran spożywa około 300-400 gramów ryb na dobę. To oznacza, że jeden ptak może zjeść nawet ponad sto kilogramów ryb rocznie.



Cała populacja kormoranów w Europie może więc zjadać setki milionów kilogramów ryb rocznie. Niektóre szacunki wskazują, że roczna konsumpcja może wynosić nawet 300-365 tysięcy ton ryb. Kormorany powodują poważne szkody w hodowlach ryb. W niektórych przypadkach mogą zjadać nawet 40% obsady ryb w jednym sezonie co generuje oczywiście ogromne straty dla hodowców.



Gdy spojrzymy na konkretne gatunki, a nie tylko ogólną masę zjedzonych ryb, to wyłania się&nbsp;dodatkowy problem. Badania prowadzone w Europie pokazują, że zimą, gdy kormorany koncentrują się nad rzekami, w ich diecie dominują ryby łatwo dostępne: gatunki ławicowe, wolniejsze, często osłabione niską temperaturą. Jednak w rzekach górskich i podgórskich, a także na odcinkach pstrągowych, sytuacja wygląda zgoła inaczej.



W badaniach prowadzonych w wielu krajach m.in. w <a href="https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-018-3656-2">Danii</a> i <a href="https://bioone.org/journals/journal-of-vertebrate-biology/volume-60/issue-2/fozo.v60.i2.a7.2011/Winter-diet-of-great-cormorant-Phalacrocorax-carbo-on-the-River/10.25225/fozo.v60.i2.a7.2011.full?utm_source=chatgpt.com">Czechach</a> analizowano wpływ zimujących kormoranów na populacje pstrąga potokowego i lipienia. Wyniki nie zawsze były jednoznaczne, ale pokazały kilka ważnych rzeczy: pstrągi i lipienie, jeśli są dostępne na danym odcinku rzeki, są oczywiście obecne w &#8222;kormoraniej&#8221; diecie. Największe straty obserwuje się wtedy, gdy ryby skupiają się w głębszych, spokojniejszych miejscach i mają ograniczoną możliwość ucieczki. Co gorsze &#8211; lokalnie działalność kormoranów może prowadzić do wyraźnych spadków liczebności starszych osobników, szczególnie w rzekach o uproszczonej strukturze i małej liczbie kryjówek.



Podczas badań przeprowadzonych w Danii z wykorzystaniem <a href="https://krainapstraga.pl/post/monitoring-ryb">metody znakowania PIT</a> skoncentrowano się na rzekach małych, pstrągowych oraz nizinnych. Wyniki obserwacji pokazały, że w badanych rzekach około 30% dzikich oznaczonych pstrągów i ponad 70% lipieni zostało zjedzonych przez kormorany. 



Jednak obserwacje przeprowadzone na Wełtawie w Czechach pokazały trochę inny obrazek. Otóż wykonano tam badania zarówno na odcinku nizinnym jak i górskim Wełtawy. Po analizie ptasich odchodów okazało się, że w diecie kormoranów przeważają ryby stadne, unikające szybszego nurtu. Ponad 74% wszystkich zjedzonych ryb należały do następujących gatunków: płoć, leszcz, ukleja, jaź, okoń i jazgarz. Co ciekawe, nawet na odcinkach pstrągowo &#8211; lipieniowych stwierdzono raczej niską obecność pstrąga potokowego i lipienia w diecie kormoranów, mimo że wędkarze byli przekonani, iż to właśnie kormorany „zrujnowały” ich populacje. 



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1140" height="912" src="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-1140x912.jpg" alt="" class="wp-image-4250" srcset="https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-1140x912.jpg 1140w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-300x240.jpg 300w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-768x614.jpg 768w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-1536x1229.jpg 1536w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash-1568x1254.jpg 1568w, https://panel.krainapstraga.pl/wp-content/uploads/2026/01/dmytro-koplyk-ee1ZMA8_P6Q-unsplash.jpg 1920w" sizes="auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px" /><figcaption class="wp-element-caption"><a href="https://unsplash.com/@siegfriedpoepperl?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Siegfried Poepperl</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/cormorant-with-wings-spread-on-a-log-KAiSB0O80K0?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure>



Jednakże najbardziej istotny jest inny wniosek płynący z badań. Otóż presja wywierana przez zimujące kormorany na rzekach może być wielokrotnie większa niż w przypadku dużych zbiorników wodnych. Autorzy wykazali, że o ile w badanym równolegle zbiorniku Slapy całkowite straty w rybach zjadanych przez kormorany wynosiło około 2 kg na hektar, a więc wartości porównywalne z innymi europejskimi jeziorami i zbiornikami zaporowymi, o tyle na odcinkach rzecznych Wełtawy sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. W rejonie Vyšší Brod presja ta sięgała około 22 kg ryb na hektar, natomiast w samej Pradze – od 68 do nawet 79 kg na hektar. Są to jedne z najwyższych wartości kiedykolwiek odnotowanych dla wód śródlądowych, nie licząc stawów karpiowych. Wyniki te jednoznacznie wskazują, że to właśnie rzeki – zwłaszcza odcinki przekształcone i spowolnione – stanowią środowiska szczególnie narażone na silną, skoncentrowaną presję kormoranów.



<h3 class="wp-block-heading">„Strzelać, tępić, odstraszać?” – głos wędkarzy i branży rybackiej</h3>



Gdy kormorany pojawiają się masowo nad rzekami, emocje szybko biorą górę. W mediach społecznościowych i w wielu komentarzach przebija się&nbsp;ten sam przekaz: po co w ogóle są kormorany, dlaczego nikt nic z tym nie robi, powinno się je odstrzelić albo przynajmniej skutecznie przegonić. Często jako argument przywoływane są inne kraje, w których – według komentujących – problem rozwiązano radykalnie. Faktem jest, że w wielu państwach Europy dopuszcza się kontrolę populacji kormorana w określonych warunkach: poprzez odstrzały, płoszenie czy niszczenie lęgów, zawsze jednak na podstawie zezwoleń i decyzji administracyjnych. Również w Polsce takie działania już się pojawiają. Przykładem jest <a href="https://43.pzw.pl/szczegoly-artykulu/kormorany-2026-odstrzal-i-ploszenie-okreg-pzw-przemysl_lU7Y2GnYMHBIbSJFFOWS">Okręg PZW Przemyśl, który uzyskał zgodę na odstrzał i płoszenie kormoranów</a> na wybranych wodach. Podobne decyzje zapadały także w innych okręgach, m.in. w PZW Częstochowa. Dla części wędkarzy to dowód, że „da się”, dla innych – zbyt słabe i spóźnione działania. Jednak w tle cały czas pozostaje pytanie: czy odstrzał rzeczywiście rozwiązuje problem, czy tylko łagodzi napięcie społeczne? 



Postulaty ostrzejszych działań wobec kormoranów nie płyną dziś wyłącznie ze środowiska wędkarskiego. Coraz wyraźniej podobne głosy słychać także ze strony branży rybackiej i sektora akwakultury, dla których presja drapieżnicza kormoranów oznacza realne, wymierne straty ekonomiczne. W wielu krajach Europy problem ten urósł do rangi zagadnienia systemowego, wymagającego nie lokalnych, doraźnych reakcji, lecz rozwiązań koordynowanych na poziomie międzynarodowym.



Dobrym przykładem takiego podejścia jest dokument „<a href="https://www.fao.org/fishery/services/storage/fs/fishery/documents/EIFAAC/cormorantsplan/EuropeanManagementPlanforCormorants-April2025.pdf">European Management Plan for the Great Cormorant</a>”, przygotowywany w ramach prac EIFAAC przy FAO – czyli Europejskiej Komisji Doradczej ds. Rybołówstwa Śródlądowego i Akwakultury działającej przy Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa. Impulsem do jego powstania były wieloletnie postulaty państw członkowskich Unii Europejskiej, organizacji rybackich oraz zarządców wód, wskazujących, że lokalne odstrzały lub płoszenie ptaków nie rozwiązują problemu w skali regionu, a jedynie go przesuwają.



W dokumencie jasno podkreślono, że kormoran jest gatunkiem migrującym, a jego oddziaływanie na ryby nie kończy się na granicach jednego kraju. Z tego względu autorzy planu wskazują na potrzebę wspólnego, europejskiego zarządzania populacją, opartego na danych naukowych, monitoringu liczebności ptaków oraz rzeczywistych szkód w rybostanie i gospodarce rybackiej.



Co istotne, plan ten nie sprowadza się wyłącznie do postulatu odstrzałów. Wśród rekomendacji pojawiają się m.in.: lepsza koordynacja działań między państwami, stosowanie metod nieletalnych tam, gdzie to możliwe, możliwość interwencji śmiertelnych w ściśle określonych sytuacjach oraz długofalowy monitoring skutków podejmowanych działań. Dokument ten jest obecnie projektem i przedmiotem konsultacji, ale już dziś pokazuje, że presja na podjęcie zdecydowanych działań wobec kormoranów nie jest jedynie emocjonalnym głosem wędkarzy, lecz elementem szerszej, europejskiej debaty o ochronie ryb i gospodarowaniu wodami.



<h3 class="wp-block-heading">Czesi testują inne metody odstraszania</h3>



Zimą 2024 i 2025 roku <a href="https://www.novinky.cz/clanek/veda-skoly-jsou-postrachem-rybaru-denne-sporadaji-i-kilo-ryb-novou-past-na-kormorany-testuji-jihocesti-vedci-40557649">Czesi podjęli próbę znalezienia alternatywnych rozwiązań problemu kormoranów żerujących w małych rzekach</a>. Naukowcy z południowych Czech zaproponowali nietypowe podejście: specjalne konstrukcje i tzw. „pułapki wizualne”, mające na celu zniechęcenie ptaków do przebywania na wybranych odcinkach rzek.



Pomysł opiera się na wykorzystaniu elementów wizualnych, które mają dezorientować kormorany i sprawiać, że dany obszar wydaje się mniej atrakcyjny lub wręcz niebezpieczny. Choć koncepcja jest innowacyjna, jej realizacja budzi pewne wątpliwości – zarówno pod względem estetyki, jak i praktycznego zastosowania w naturalnym krajobrazie rzek. 



Ten terenowy eksperyment jest częścią międzynarodowego projektu&nbsp;<a href="https://protectfish.eu/">ProtectFish</a>, którego celem jest zbadanie wpływu kormoranów na populacje ryb w europejskich rzekach. Wyniki badań mają dostarczyć danych na temat skuteczności nowych metod ochrony oraz roli, jaką kormorany odgrywają w ekosystemach wodnych. Na obecnym etapie brakuje jeszcze twardych danych potwierdzających skuteczność „pułapek wizualnych”. Dlatego też należy traktować ten projekt raczej jako ciekawostkę naukową i przykład kreatywnego podejścia do poważnego problemu ekologicznego. 



<h3 class="wp-block-heading">Europejski dylemat &#8211; co dalej z kormoranem?</h3>



Im głębiej analizuje się dostępne dane i dokumenty eksperckie, tym wyraźniej widać, że problem presji kormoranów na ichtiofaunę nie słabnie – lecz systematycznie narasta. Populacja tego gatunku w Europie w ostatnich latach wyraźnie rośnie, a jej skala osiągnęła poziom, z którym wiele ekosystemów wodnych zwyczajnie nie jest w stanie sobie poradzić.



Jednocześnie wciąż nie wypracowano skutecznych i powszechnie akceptowanych narzędzi regulacji liczebności kormoranów. Podejmowane w różnych krajach próby, takie jak odstrzały redukcyjne czy płoszenie ptaków, budzą duże kontrowersje. Z jednej strony ich efektywność bywa ograniczona i krótkotrwała, z drugiej – spotykają się z silnym sprzeciwem części organizacji ekologicznych, które odrzucają jakiekolwiek formy aktywnej ingerencji w liczebność gatunku, nawet w sytuacji narastających konfliktów środowiskowych i gospodarczych.



Spór ten ma charakter wyraźnie europejski, co potwierdzają zarówno prace nad „European Management Plan for the Great Cormorant”, jak i stanowiska organizacji krytykujących ten dokument. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z lokalnym problemem jednej grupy interesariuszy, czyli np. wędkarzy, lecz z trudnym do rozwiązania konfliktem pomiędzy ochroną gatunkową a ochroną całych ekosystemów wodnych oraz związanych z nimi populacji ryb.



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@siegfriedpoepperl?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Siegfried Poepperl</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/cormorant-with-wings-spread-on-a-log-KAiSB0O80K0?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Kormorany w natarciu: czy ten problem da się w ogóle rozwiązać?