W najnowszym, już sierpniowym wydaniu czasopisma Environmental Science &amp; Policy opublikowano szeroko zakrojone badanie analizujące przestrzenne trendy w monitorowaniu i renaturyzacji rzek w Europie. Wyniki ujawniają istotne luki – nie tylko w dostępnych danych, ale i w podejściu do zarządzania rzekami. Okazuje się, że wiele europejskich rzek pozostaje poza systematyczną obserwacją, co znacząco utrudnia ich ochronę i odnowę.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<h3 class="wp-block-heading">Gdzie i jak monitoruje się i renaturyzuje rzeki</h3>



Autorzy publikują&nbsp;dane na temat miejsc i sposobu prowadzenia monitoringu, aby przekonać&nbsp;się w jaki sposób podchodzi się&nbsp;do kwestii ochrony i kontroli rzek w różnych częściach Europy. Największe zagęszczenie monitoringu, pomiarów hydrologicznych i projektów renaturyzacyjnych odnotowano w Europie Zachodniej i Północnej – szczególnie w Niemczech, Danii, Holandii i Wielkiej Brytanii. Te regiony często zgłaszają również największy odsetek rzek niespełniających kryteriów dobrego stanu ekologicznego. Powód? Więcej obserwacji i badań a co za tym idzie więcej problemów zostaje wykrywanych. Z kolei w krajach Europy Południowej, gdzie monitoring jest rzadszy, odsetek rzek w dobrym stanie jest wysoki, autorzy raportu sugerują, że być może nawet sztucznie zawyżony. Najmniej informacji posiadamy o rzekach w rejonach górskich, źródliskowych ale także o tych przepływających przez obszary rolnicze. 



Okazuje się że także renaturyzacja jest różnie rozumiana w różnych częściach naszego kontynentu. Co ciekawe to fakt, że renaturyzacja najczęściej koncentruje się na przywracaniu siedlisk i ochronie bioróżnorodności. Znacznie rzadziej dotyczy poprawy jakości wody, w tym parametrów fizykochemicznych czy hydrologicznych, mimo że właśnie te elementy są kluczowe dla jakości środowiska wodnego.



Motywacje stojące za działaniami renaturyzacyjnymi są różne w zależności od kontekstu:



<ul class="wp-block-list">
<li>W miastach dominują cele społeczne: rekreacja, turystyka, ochrona przed powodzią.</li>



<li>Na terenach rolniczych pojawia się większy nacisk na poprawę jakości wody, choć działania w tym zakresie są nadal bardzo rzadkie.</li>



<li>W dużych rzekach zaskakuje niskie znaczenie poprawy jakości wody jako celu renaturyzacji – być może z powodu przekonania, że problem rozwiązują już oczyszczalnie.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading">Rzeki, których nie widać</h3>



Autorzy zwracają także uwagę, że pomimo że działania renaturyzacyjne w Europie trwają już od dłuższego czasu to znaczna ich część&nbsp;nie jest raportowana w żadnym centralnym systemie. Przede wszystkim brakuje wspólnej bazy danych i jednolitego obowiązku oraz sposobu zgłaszania projektów. Dane zebrane w badaniu opierają się głównie na dobrowolnym raportowaniu przez naukowców i organizacje pozarządowe. Oznacza to, że wiele mniejszych, lokalnych inicjatyw – np. realizowanych przez właścicieli gruntów czy niewielkie stowarzyszenia – nie pojawia się w oficjalnych zestawieniach.



Podobnie wygląda sytuacja z monitoringiem chemicznym – często ogranicza się on do dużych rzek i terenów zurbanizowanych, co nie oddaje rzeczywistego rozkładu presji środowiskowych, takich jak pestycydy, PFAS-y czy leki weterynaryjne obecne w rolnictwie.



<h3 class="wp-block-heading">Co należy poprawić?</h3>



Autorzy badania proponują konkretne zmiany w podejściu do monitoringu i zarządzania rzekami w Europie. Oto kilka z proponowanych działań:



<ol class="wp-block-list">
<li>Zwiększenie intensywności i częstotliwości monitoringu – szczególnie dla rzek południowoeuropejskich, górskich i okresowych</li>



<li>Wprowadzenie obowiązkowego raportowania projektów renaturyzacyjnych w ramach Ramowej Dyrektywy Wodnej (WFD).</li>



<li>Stworzenie jednej wspólnej bazy danych działań renaturyzacyjnych.</li>



<li>Zrezygnowanie z jednolitych celów „dobrego stanu” na rzecz podejścia lokalnego, uwzględniającego przepływy zanieczyszczeń, erozję, presję rolniczą i społeczne potrzeby.</li>



<li>Silniejsze powiązanie renaturyzacji z adaptacją do zmian klimatu – szczególnie tam, gdzie rzeki są najbardziej podatne na ekstremalne zjawiska pogodowe.</li>
</ol>



Obraz, jaki wyłania się z tej analizy, jest niepokojący: wiele rzek w Europie pozostaje poza systematycznym nadzorem, a działania naprawcze, jeśli w ogóle są, to mają charakter fragmentaryczny i są nierejestrowane. Ogromny potencjał poprawy jakości wód i ekosystemów leży właśnie w tych miejscach, które dziś pomijane są podczas badań i monitoringów – w małych rzekach, obszarach źródliskowych i ciekach okresowych.



Jeśli Europa ma realnie osiągnąć cele określone w <a href="https://krainapstraga.pl/post/unia-europejska-chce-renaturyzacji-rzek">Nature Restoration Law</a>, potrzebna jest głęboka zmiana podejścia: od zarządzania &#8222;odgórnego&#8221;, opartego na wskaźnikach, do zarządzania &#8222;sieciowego&#8221;, bardziej lokalnego i osadzonego w realiach danej zlewni czy państwa.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



Omawiany w treści artykuł pt. &#8222;<a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1462901125001467">Trends and purposes of European river monitoring and restoration</a>&#8221; opublikowany został w sierpniowym wydaniu magazynu Environmental Science &amp; Policy.



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



Zdjęcie na górze: <a href="https://unsplash.com/@jovanvasiljevic?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Jovan Vasiljević</a> on <a href="https://unsplash.com/photos/a-stream-running-through-a-lush-green-forest-OjJMwLeaSl4?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Unsplash</a>

Kraina Pstrąga

Renaturyzacja rzek nie wszędzie możliwa – problemem brak wiedzy

Komentarze