Jesienne łowienie na wodach krainy pstrąga. Czy powinno być dozwolone?
Od września pstrąg potokowy jest objęty w Polsce okresem ochronnym, ale na sporej części wód pstrąga i lipienia wędkarze nadal mogą łowić inne gatunki. W praktyce oznacza to obecność wędkarzy nad rzeką w czasie tarła i późniejszej inkubacji ikry. Warto więc zapytać, czy obowiązujące ograniczenia odpowiednio chronią pstrągi i ich tarliska.
Jesienne łowienie lipieni i pstrągowy przyłów
Jesień, szczególnie ta wczesna, gdy woda nie jest jeszcze bardzo zimna, to świetny czas na lipienia. Wielu muszkarzy poszukuje wtedy tej niestety coraz rzadszej ryby w rzekach krainy pstrąga i lipienia, bo oba gatunki żyją w tych samych rzekach i bardzo podobnych warunkach. Nie będę się tu zagłębiał w różnice między nimi ani w to, jakie miejsca w rzece preferuje jeden czy drugi gatunek. Faktem jest jednak, że selektywne łowienie lipieni jest bardzo trudne i przyłów pstrąga jesienią zawsze może się przytrafić.
W internecie, szczególnie na starszych forach wędkarskich, znajdziemy wiele ciekawych wątków o tym, jak ograniczyć pstrągowy przyłów podczas łowienia lipieni. Przykładem może być dyskusja, jakich zresztą wiele, na FlyFishing.pl: w wątku „O selektywnym połowie wrześniowego lipienia” na FlyFishing.pl jeden z wędkarzy opisuje problem przyłowu pstrąga podczas łowienia lipieni i zastanawia się, czy da się jakoś, np. przy pomocy doboru odpowiednich much, ograniczać szansę złowienia pstrąga podczas jego okresu ochronnego. W komentarzach padają różne rady: omijanie stanowiska pstrągów, zmienianie muchy od razu, gdy zaczynają na nią brać pstrągi, spróbować suchej muchy zamiast nimfy albo po prostu zrobić przerwę w łowieniu. Jednak te i inne sposoby, choć mogą ograniczyć przyłowy pstrągowe, to raczej żadna mucha ani metoda nie wykluczy go całkowicie.

Warto jednak zastanowić się, gdzie kończy się przypadkowy przyłów. Jeśli podczas łowienia lipieni złowimy jednego pstrąga, trudno mieć do siebie pretensje. Jednak jeśli łowimy drugiego, piątego czy dziesiątego, a mimo to nadal pozostajemy w tym samym miejscu, czy wciąż możemy mówić o przypadku? Przecież doskonale wiemy już, jakie ryby biorą na nasze muchy. I właśnie w takich sytuacjach przepisy nie zawsze wystarczają i dużo zależy od nas samych.
Jednym ze sposobów ograniczania jesiennej presji na pstrągi (w tym także na troć wędrowną) jest ustanowienie zakazu spinningowania. Według zasad na 2026 rok na wodach górskich PZW spinning nie jest dostępny na ponad połowie odcinków ujętych w informatorze: na sporej części (ok. 40%) wód istnieje zakaz spinningu, na mniejszej ilości (ok. 20%) wprowadzony jest sezonowy całkowity zakaz połowu.
Z drugiej strony całkowite zamknięcie wszystkich wód pstrąga i lipienia od jesieni do zimy byłoby bardzo szerokim rozwiązaniem. Są odcinki z licznym lipieniem i takie, gdzie występuje on śladowo albo nie ma go wcale. Na tych ostatnich całkowity zakaz połowu wydaje mi się najbardziej sensowny, choć wiem, że wielu wędkarzy uważa takie zakazy za złe rozwiązanie: ich zdaniem niepilnowana woda jest wtedy pozostawiona kłusownikom.
W dyskusjach wędkarskich pojawia się również argument, że skoro gospodarz wody dopuszcza jesienne łowienie lipieni, to wędkarz korzystający z tego prawa nie powinien być krytykowany za przypadkowy przyłów pstrąga. Trudno odmówić temu rozumowaniu pewnej logiki. Tyle że legalność wędkowania i jego wpływ na ryby to dwie różne sprawy. Możemy przecież postępować zgodnie z regulaminem, a jednocześnie niepotrzebnie niepokoić pstrągi przygotowujące się do tarła.
Ikra pod żwirem — czy oznaczać tarliska?
Jednym z argumentów za zakazem jesiennego łowienia na wodach pstrągowych, szczególnie późną jesienią, jest obecność gniazd tarłowych na dnie rzeki i możliwość ich zdeptania podczas brodzenia. O gniazdach tarłowych i tarliskach pisałem już wielokrotnie. Przypomnijmy jednak krótko, jak takie gniazdo wygląda.
Gniazdo tarłowe najczęściej przypomina jaśniejszą plamę świeżo poruszonego żwiru. Samica wybiera miejsce, rozgarnia podłoże, składa ikrę w zagłębieniu, a następnie przykrywa ją żwirem. Na dnie można dostrzec dołek i odsyp, ale sama ikra pozostaje niewidoczna. Więcej o budowie gniazd pisałem w artykule „Gniazda tarłowe ryb łososiowatych”, a o terminie rozrodu w tekście „Czas tarła pstrąga”.
Problem w tym, że nie wszystkie gniazda tarłowe są równie dobrze widoczne. Z czasem różnica między poruszonym żwirem a otaczającym dnem może się zacierać. Wędkarz, który nie zauważy charakterystycznej jasnej plamy, wcale nie musi wiedzieć, że stoi na tarlisku. Dlatego ochrona ikry nie powinna opierać się wyłącznie na umiejętności rozpoznawania gniazd przez wędkarzy.
Łowiąc, często wchodzimy do wody, aby mieć więcej miejsca do manewrowania wędką albo zwyczajnie łatwiej dotrzeć do interesującego nas odcinka. Czy zwracamy wtedy uwagę na to, co mamy pod nogami? Czy łowiąc w listopadzie, patrzymy, czy nie depczemy po żwirze, pod którym może leżeć ikra pstrąga? Sam rzadko spotykam tarliska oznakowane w terenie, więc niedoświadczony wędkarz może je łatwo przeoczyć. Z drugiej jednak strony, czy warto takie miejsca znakować i wskazywać, gdzie pstrąg przystępuje do tarła? Sprawa jest dyskusyjna. Być może prościej byłoby wprowadzić odgórne ograniczenia. Po uwzględnieniu zasad okręgowych ograniczenia brodzenia w różnych porach roku dotyczą około 5% odcinków informatora. Ich zakres też jest różny: PZW Częstochowa zakazuje brodzenia na wszystkich wodach górskich w okresie ochronnym pstrąga, a w PZW Kielce zakaz dotyczy oznakowanych tarlisk i zimowisk.
Deptanie żwirowego dna może uszkodzić ikrę i wylęg jeszcze przed opuszczeniem gniazda. Roberts i White w badaniu z 1992 r. wskazywali, że ograniczenie brodzenia może być szczególnie przydatne tam, gdzie miejsc do tarła jest mało, a presja wędkarzy duża. Nie trzeba jednak znać dokładnego wyniku eksperymentu, by przyjąć prostą zasadę terenową: jeśli wędkuję jesienią i nie mam pewności, czy żwirowy fragment jest tarliskiem, omijam go.

Gdzie postawić granicę
W mediach społecznościowych coraz częściej trafiam na zdjęcia i filmy pokazujące pstrągi złowione w okresie ochronnym. Zdarza się, że wędkarz najpierw długo fotografuje lub nagrywa rybę, a dopiero potem oddaje ją wodzie. Jeszcze bardziej zaskakują mnie materiały i komentarze, w których niektórzy wprost przyznają się do celowego łowienia pstrągów w okresie ochronnym. Tłumaczenie takich osób jest proste: przecież nie zabierają ryb, tylko je wypuszczają. Mam wrażenie, że jeszcze kilka-kilkanaście lat temu publiczne chwalenie się takim połowem spotkałoby się ze znacznie ostrzejszą reakcją środowiska wędkarskiego. Dzisiaj niektórzy najwyraźniej nie widzą w tym niczego niewłaściwego. Dla mnie jednak świadome łowienie pstrągów w okresie ochronnym jest nie do zaakceptowania, niezależnie od tego, czy ryba wróci do wody.
Moim zdaniem na wodach krainy pstrąga i lipienia, w których lipienia nie ma albo występuje jedynie śladowo, w okresie tarła pstrąga powinien obowiązywać całkowity zakaz wędkowania. Dopuszczenie połowu „na lipienia” w takiej rzece tworzy łatwą wymówkę do łowienia chronionych pstrągów. Tam, gdzie lipienia jest więcej i jego jesienny połów ma rzeczywiste uzasadnienie, minimum to skuteczna ochrona tarlisk przed brodzeniem i jasne zasady dotyczące przypadkowo złowionych pstrągów, na przykład zakaz robienia im zdjęć i odhaczanie ich w wodzie. Sam okres ochronny ryby nie zabezpieczy ikry ukrytej pod naszymi stopami.
Nie chodzi też przecież o to, żeby jesienią całkowicie wyeliminować wędkarzy z rzek krainy pstrąga i lipienia. Chodzi o to, żeby tam, gdzie pozwalamy na dalsze wędkowanie, nie odbywało się ono kosztem ryb objętych ochroną. Nie wszystko da się zapisać w regulaminie i nie każdego zachowania da się dopilnować. Ale jeśli ochrona pstrąga ma zależeć wyłącznie od dobrej woli wędkarza, trudno oczekiwać, że zawsze będzie skuteczna.
Zdjęcie na górze: Anson Aswat on Unsplash

Komentarze